شمسالحق حیران
نن سهار مې د مصر د یو نامتو او شکرغږي قاري دكتور مصطفى اللاهوني په خواږه غږ د قرآن کریم تلاوت اورېدلو چې په خورا زړه راښکونکې خشوع، دقت او تدبر سره یې سورة الفاطر تلاوت کاوه. په دې لړ کې، د څو آیتونو مانا ته پوره ځير شوم، هغه آیتونه مې په نښه کړل، همدا چې تلاوت مې بشپړ واورېد، په «کابلي تفسیر» او «في ظلال القرآن» تفسیر کې مې د یادو آیتونو مانا، مفاهیم او تفسیر را وسپړل. لنډیز یې له تاسو سره هم شریکوم. پاک رب دې یې موږ ټولو ته د هدایت سرچینه وګرځوي:
يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللَّهِ وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ (سورة فاطر، ۱۵م آیت).
ژباړه: “ای خلکو! تاسې ټول الله ته اړ یئ، او الله پخپله بېنیازه او د ستایلو وړ دی.”
تفسیر: سیّد قطب رحمهالله په «فی ظلال القرآن» کې د دغه آیت په تفسیر کې وايي، چې دا آیت د انسان د وجود بنسټیز حقیقت یعنې د انسان فطري محتاجي او د الله تعالی مطلقه بېنیازي بیانوي. انسانان د ژوند، مرګ، رزق، هدایت، مغفرت او د دنیا او آخرت د ټولو چارو لپاره د الله تعالی رحم او کرم ته اړ دي؛ په داسې حال کې چې الله تعالی هېڅکله، هېچا او هېڅ شي ته نه اړ و او نه اړ دی. هغه غني (بېنیازه) او حمید (د ټولو ستاینو وړ) ذات دی. “انسان، که څه هر څومره ځواکمن، مالدار یا هوښیار وي؛ بیا هم په خپل ذات کې کمزوری او د الله مطلق محتاج دی. د ده وجود، بقاء، رزق، هدایت، حتی د زړه تپېدنه یوازې د الله له خوا ده.”
“وَاللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ” – الله تعالی مطلق غني او له هر اړخه بېنیازه دی. هېڅ عبادت ته اړتیا نه لري؛ خو عبادت او شکر د بندګانو د اصلاح لپاره دی. هغه غني دی او حمید یعنې د ستایلو وړ دی؛ ځکه د هر نعمت څښتن دی.
هَلْ يَسْتَوِي الْأَعْمَىٰ وَالْبَصِيرُ (۱۹) وَلَا الظُّلُمَاتُ وَلَا النُّورُ (۲۰) وَلَا الظِّلُّ وَلَا الْحَرُورُ (۲۱) وَمَا يَسْتَوِي الْأَحْيَاءُ وَلَا الْأَمْوَاتُ ۚ إِنَّ اللَّهَ يُسْمِعُ مَن يَشَاءُ ۖ وَمَا أَنتَ بِمُسْمِعٍ مَّن فِي الْقُبُورِ (۲۲).
ژباړه: ایا ړوند او لیدونکی برابر دي؟ (نه، هېڅکله نه)، او نه (برابر دي) تیارې او رڼا او نه سیوری او نه تاو (د سختې ګرمۍ). او نه ژوندي کسان او نه مړي. بېشکه الله هغه چا ته (د حق خبرې) ور اوروي چې هغه سپېڅلی ذات وغواړي، او ته (اې پیغمبره صلی الله علیه وسلم) هغه چا ته (د حق خبرې) نه شې اورولی چې (د هدایت له پلوه) د قبرونو په شان دي (زړونه یې مړه دي).
د فی ظلال القرآن او کابلي تفسیر پر بنسټ، دا آیتونه د مسلمان د زړه، عقل او ضمیر د راویښولو لپاره لاندې ځینې ژور او روښانه درسونه لري:
1. لکه څنګه چې بینا او نابینا، تیاره او رڼا، تاو او سیوری، مړی او ژوندی یو نه دي؛ همداسې حق (ایمان او هدایت) او باطل (کفر او ضلالت) هم یو نه دي.
2. فطرتاََ، انسان باید حق او باطل وپېژني او د حق پلوي وکړي.
3. الله تعالی په دغو آیتونو کې د متضادو بېلګو په راوړلو سره انسان په کایناتو کې تفکر، تدبر او غور ته رابولي. دا ډول پوښتنې لکه “ایا بینا او نابینا یو دي؟” د انسان عقل ته ټکان ورکوي او په خپل چاپېریال او ورځني ژوند کې د موجودو پدیدو په هکله یې له نوې زاویې فکر کولو ته هڅوي.
4. یو مؤمن باید د نورو ړوند تقلید پرېږدي؛ برعکس د حق د رڼا په لټون د خدای ورکړي عقل، زړه او وجدان له لارې انتقادي فکر (Critical Thinking) وکړي، حق ومومي او په حق کلک ودرېږي.
5. رښتینی بصیرت هغه دی چې انسان ته حق وښيي او د حق پیروۍ ته یې وهڅوي.
6. څوک چې د زړه بصیرت ولري، د الله د کلام له لارې او په کایناتو او خپل ځان کې د الله د روښانه نښو، نښانو له لارې هدایت مومي.
7. څوک چې له بصیرته محروم وي، که ظاهراً سترګې هم ولري، خو باطناََ ړوند دی.
8. دا آیتونه انسان ته وايي”د قبرونو په څېر مه اوسئ!”، یعنې داسې مه اوسئ چې د حق خبرې نه شې اورېدلی.
9. د بیدارو انسانانو زړونه د حق پر وړاندې پرانیستي، ژوندي او مستعد وي.
10. په دې آیتونو کې رسول الله ﷺ ته هم الله تعالی ډاډ ورکوي او ورته فرمايي چې ته ټولو خلکو ته هدایت نشې کولای، ځینې زړونه “د قبرونو” په څېر دي. که هرڅومره د حق خبرې په روښانه ټکو ورته وکړې؛ زړونه یې د حق غږ نه اوري او الله لارورکي پیدا کړي دي.
11. د الله لارې ته د بلونکو (داعیانو) لپاره د دې آیتونو پیغام دا دی چې ته خپله هڅه وکړه؛ خو هدایت یوازې د الله په لاس کې دی. ستا دنده یوازې بلنه ده، نه جبري اصلاح.
12. نو اې مسلمانه! د حق او باطل توپیر درک کړه؛ د عقل، زړه او بصیرت له لارې ځان بیدار کړه؛ د هدایت لاره خپله کړه، مخکې له دې چې زړه دې – خدای مه کړه – د قبر په څېر مړ شي او د الله له خوا د هدایت توفیق وغواړه؛ ځکه هغه متعال ذات یوازې هغه چا ته هدایت کوي چې ورته خوښه یې شي.
“اللهم أرنا الحق حقا وارزقنا اتباعه، وأرنا الباطل باطلا وارزقنا اجتنابه”
الهم آمین.
