لیکنه: ولي الهام
په داسې حال کې چې نړیوال اقتصاد له بېلابېلو ستونزو او ننګونو سره مخ دی، د چین د وارداتو نړيوال نندارتون چې د هر کال په نومبر میاشت کې په شانګهای کې تر سره کېږي، د نړۍ هېوادونو او په ځانګړې توګه د مخ پر وده اقتصادونو لپاره د هیلو او فرصتونو یوه نوې کړکۍ پرانیزي. دا نندارتون یوازې د سوداګرۍ او وارداتو یو عادي بازار نه دی، بلکې د نړیوالو اقتصادي اړیکو د ودې، د ګډو همکاریو د پیاوړتیا، او د متقابل باور د ټینګښت لپاره یو ستر پُل دی. د چین دغه نوښت په حقیقت کې د دغه هېواد د ښه نیت او نړیوالو همکاریو د ژمنتیا څرګندونه کوي، هغه څه چې نننۍ نړۍ ورته تر بل هر وخت ډېره اړتیا لري.
شانګهای د چین یو ستر اقتصادي مرکز دی او دا نندارتون د همدې ښار د نړیوال اهمیت ښکارندویي کوي. چین غواړي د دغه نندارتون له لارې نړۍ ته وښيي، چې د اقتصاد د ودې لارې یوازې د صادراتو او یو اړخیزو ګټو پر مټ نه شي ټاکل کېدای، بلکې واردات او د نورو هېوادونو د تولیداتو هرکلی هم د ګډو ګټو یوه مهمه سرچینه ده. دا یو داسې لیدلوری دی، چې د نړیوالې سوداګرۍ په دودیز انځور کې بدلون راولي او نړۍ ته دا پیغام ورکوي، چې اقتصاد یوازې د یو ملت ځانګړې ګټه نه ده، بلکې د ټولو ګډ برخلیک دی.
د کرونا وبا پر مهال چې د نړۍ ډېری اقتصادونه د رکود او بندښت له ستونزې سره مخ وو، چین وښودله چې د نوښت او تدبیر په مرسته کولای شي، د نړيوال اقتصادي خوځښت ماشین ژوندی وساتي. د شانګهای نندارتون نه یوازې د سوداګرۍ لپاره یوه زمینه برابره کړه، بلکې د ګډ باور، متقابل ملاتړ، او د اقتصادي همکارۍ یوه نوې فضا یې رامنځته کړه. دغه نندارتون د هغو هېوادونو لپاره چې غواړي د خپلو تولیداتو لپاره نړیوال بازارونه ومومي، یو نه تکرارېدونکی فرصت دی.
افغانستان د دې نندارتون له مهمو ګټه اخیستونکو هېوادونو څخه شمېرل کېږي. که څه هم زموږ هېواد د اوږدو جګړو، اقتصادي ستونزو او بنسټیزو نیمګړتیاوو له امله له ګڼو ننګونو سره مخ دی، خو بیا هم د دې توان لري چې د خپلو طبیعي سرچینو، کرنیزو محصولاتو او لاسي صنايعو له لارې د چین ستر بازار ته لاره پرانیزي. افغاني غالۍ، زعفران، جلغوزي، انار، مېوې او نور محصولات هغه څه دي، چې نړیوال شهرت لري او په ځانګړې توګه د چینایي مصرفوونکو لپاره تر ټولو ډېر په زړه پورې دي. د شانګهای نندارتون افغان سوداګرو ته دا فرصت ورکوي، چې له نږدې خپل تولیدات معرفي کړي، قراردادونه لاسلیک کړي او د همکارۍ نوې دروازې پرانیزي.
افغانستان که څه هم له اوږدو جګړو او اقتصادي نیمګړتیاوو سره مخ پاتې شوی، خو د طبیعي زیرمو، کرنیزو تولیداتو او کلتوري صنايعو له مخې د نړۍ په کچه یو بې ساری هېواد دی. د افغاني غالیو شهرت یوازې د یو محصول په توګه نه دی، بلکې دا د افغانستان د فرهنګي هویت نښه ده. کله چې دغه ډول توکي په شانګهای کې نندارې ته وړاندې کېږي، په حقیقت کې د افغانستان کلتوري ښکلا د نړۍ پر مخ پرانیزي. چینایي مصرفوونکي چې د کیفیت، ښکلا او طبیعي محصولاتو لېوالتیا لري، له افغاني توکو سره ژوره مینه ښيي. له همدې کبله د شانګهای نندارتون افغان سوداګرو ته دا فرصت ورکوي، چې د خپلو تولیداتو لپاره نه یوازې د چین، بلکې د نړیوالو بازارونو دروازې پرانیزي.
له بلې خوا، د چین رول په نړیوال اقتصاد کې یوازې د خپلې ودې په کچه نه سنجول کېږي، بلکې یوه برخه یې دا هم ده چې دغه هېواد غواړي د نورو لپاره د پرمختګ فرصتونه برابر کړي. د شانګهای نندارتون د چین د دې مثبت دریځ ښکاره بېلګه ده. په داسې حال کې چې ځینې هېوادونه د سوداګرۍ په تړاو د محدودیتونو او تعرفو لاره غوره کوي، چین په برعکس غواړي چې د خپلو دروازو په پرانیستو سره د ګډو ګټو فضا رامنځته کړي. دا تګلاره یوازې د اقتصاد په وده کې مرسته نه کوي، بلکې د ملتونو ترمنځ د باور د فضا په جوړولو کې هم مهم رول لري.
د افغانستان لپاره، دا یو تاریخي فرصت دی، چې د خپلو محصولاتو لپاره د اوږدمهالو قراردادونو په لټه کې شي. کله چې افغان تصدۍ د چینایي پانګوالو او شرکتونو سره ګډې پروژې پیلوي، د تولید د معیار لوړولو، د بسته بندۍ نړيوال معیار ته رسولو او د نوې ټکنالوژۍ د زدهکړې زمینه برابریږي. دا ټول هغه څه دي، چې د افغانستان د اقتصاد د ودې لپاره حیاتي ارزښت لري. همدارنګه، د چین د بازار پراخوالی داسې دی، چې یو محصول کولی شي په میلیونونو مصرفوونکو ته ورسېږي. افغان تولیدات که د کیفیت په معیار کې ثابت پاتې شي، نو نه یوازې به یې پلور زیات شي، بلکې د افغانستان نوم به د باور وړ صادرونکي په توګه نړیوال شهرت ومومي.
راتلونکي ته په کتو، د شانګهای نندارتون کولی شي د افغانستان او چین تر منځ د اوږدمهالو همکاریو بنسټ جوړ کړي. دا همکارۍ یوازې په سوداګرۍ کې نه محدودېږي، بلکې په کرنه، کانونو، انرژۍ، ترانسپورت او ټکنالوژۍ کې هم غځېدلی شي. د چین پانګونه او د افغانستان طبیعي سرچینې یو له بل سره د تکمیلۍ د ارزښت ځانګړتیا لري او په ګډه کولی شي د سیمې لپاره د اقتصادي ثبات او ودې یوه نوې څپه رامنځته کړي.
چین په دې نندارتون کې تل هڅه کړې چې د لږ پرمختللو هېوادونو ملاتړ وکړي، هغوی ته وړیا نندارځایونه ورکړي او د هغوی د محصولاتو لپاره د معرفۍ فرصتونه برابر کړي. دا د چین د مثبتې ژمنتیا ښکاره نښه ده چې غواړي د نړیوالو اقتصادي اړیکو په ډګر کې د همکارۍ او ګډ پرمختګ اصل عملي کړي. په داسې حال کې چې ځینې لوی اقتصادونه د ملاتړپالو پالیسيو او د سوداګرۍ د محدودولو پر لور روان دي، چین برعکس د پرانیستې سوداګرۍ، همکارۍ او متقابل درناوي پر بنسټ یوه نوې لاره پرانیزي.
د افغانستان لپاره دا یوازې د سوداګرۍ یو فرصت نه دی، بلکې د نړیوال اقتصادي سیستم سره د ادغام یوه مهمه کړکۍ ده. کله چې افغاني تولیدات د چین په څېر ستر بازار ته لار پیدا کوي، نه یوازې د هېواد د اقتصاد د ودې لامل کېږي، بلکې د افغان بزګرانو، صنعتګرو او تولیدونکو لپاره هم د عاید نوي فرصتونه برابروي. دا کار د هېواد په ټولنیز ثبات او اقتصادي پرمختګ کې هم مستقیم رول لري.
له بلې خوا، د شانګهای نندارتون د کلتوري تبادلو یوه غوره زمینه هم ده. افغان فرهنګ او هنري صنایع لکه غالۍ، ګلدوزي، لاسي کلتوري توکي او نور، د دې نندارتون له لارې د چین د خلکو او نورو هېوادونو لیدونکو ته معرفي کېږي. دا نه یوازې سوداګریز اهمیت لري، بلکې د ملتونو تر منځ د متقابل پوهاوي، درناوي او د اړیکو د پراختیا یو مهم ګام هم دی.
په اوسني وخت کې چې نړیوال اقتصاد له جیوپولیټیکي ستونزو، تحریمونو، جګړو او بېلابېلو بحرانونو سره لاس او ګرېوان دی، د شانګهای د وارداتو نړیوال نندارتون شتون یو ډول ډاډ ورکوونکی پیغام دی. دا پیغام دا دی چې نړۍ لا هم د ګډو همکاريو، پرانیستې سوداګرۍ او د ګډ برخلیک د فکر پر لور حرکت کولای شي. چین غواړي د دغه نندارتون له لارې نړۍ ته وښيي چې د پرمختګ راز په یو اړخیزو کړنو کې نه، بلکې په څو اړخیزو اړیکو او ګډو هڅو کې نغښتی دی.
افغان سوداګر، چې د دې نندارتون برخه کېږي، باید په بشپړه توګه له دې فرصته ګټه واخلي. د خپلو محصولاتو د معرفۍ ترڅنګ، باید د چینایي شرکتونو او سوداګرو سره د اوږدمهالو همکاریو زمینه هم برابره کړي. دا یوازې د یوې لنډمهالې معاملې خبره نه ده، بلکې د راتلونکي اقتصادي مشارکتونو، ګډو پانګونو او د ټکنالوژۍ د تبادلې یوه مهمه لاره هم ده.
په ټوله کې، د شانګهای نړیوال وارداتي نندارتون یوازې د چین لپاره نه، بلکې د ټولې نړۍ لپاره د هیلې او فرصت یو سمبول دی. دا نندارتون دا څرګندوي چې که څه هم نننۍ نړۍ له ګڼو ستونزو سره مخ ده، خو بیا هم د همکارۍ، ګډو هڅو او ګډ پرمختګ فرصتونه شته. د افغانستان په څېر هېوادونه چې له ستونزو سره لاس او ګرېوان دي، کولای شي د دې فرصت نه د اقتصادي ځان بسیاینې او نړیوال بازار ته د ننوتلو لپاره بشپړه استفاده وکړي.
چین نن ورځ نړۍ ته دا پیغام ورکوي، چې د پرانیستې سوداګرۍ او ګډ پرمختګ لاره تر ټولو غوره او دوامداره لاره ده. د شانګهای نندارتون په حقیقت کې د همدې فکر یوه ژوندۍ بېلګه ده، هغه فکر چې نړۍ یې د سوکالۍ او پرمختګ پر لور رهبري کولای شي.
