لیکنه: ولي الهام
اتیا کاله وروسته د ملګرو ملتونو د جوړېدو سره سره، نړیوال نظم لا هم له ننګونو او بې ثباتۍ سره مخ دی. د سړې جګړې له میراث، د ځواکمنو هېوادونو یو اړخیزو سیاستونو او د ملي ګټو پر وړاندې د سوداګرۍ محدودیتونو اغېزې د نړیوالې ادارې بنسټونه تر فشار لاندې راوستي دي. په همدې حساسو شرایطو کې د چین د دولت رئیس شي جین پینګ وړاندیز کړی، چې د بېلابېلو هېوادونو ترمنځ باید د ملي حاکمیت پر مساواتو ټینګار وشي، د پرمختیایي هېوادونو غږ په نړیوالو سازمانونو کې پیاوړی شي او نړیوال قوانین په بشپړ ډول پلي شي.
دغه وړاندیز نه یوازې د ملګرو ملتونو د منشور د اصولو د پلي کولو غوښتنه کوي، بلکې د هر هېواد د حقونو او فرصتونو د برابرۍ تضمین هم دی، چې بالاخره د نړیوال نظم او عدالت ملاتړ کوي. د چین دغه ابتکار څرګندوي، چې د نړیوالې سولې او پرمختګ مسؤلیت یوازې د سترو قدرتونو په لاس کې نه دی، بلکې د ټولو هېوادونو ګډې هڅې دي، چې د یوې پایدارې، شفافې او عادلانه نړۍ د رامنځ ته کولو فرصت برابروي. د شي جین پینګ وړاندیز د نړیوال مدیریت د اصلاح په موخه یو عملي او روښانه لارښود وړاندې کوي، چې د ګډو ګټو، د خلکو ښېګڼې او د ګډ برخلیک لرونکې ټولنې د ابادۍ پر اصولو ولاړ دی. په حقیقت کې چین د دې نوښت له لارې نه یوازې خپلې ملي ګټې خوندي ساتي، بلکې د نړیوال نظم د بشپړتیا او عدالت لپاره د یوه مثبت او مسؤل هېواد په توګه خپل موقف په واضح ډول څرګندوي. دغه ابتکار د نړۍ بېلابېلو هېوادونو ته د اعتماد، پوره باور او همکارۍ فرصتونه برابروي او دا ښيي چې د چین وړاندیز د نړیوالې ټولنې د ګټو په خدمت کې دی او د بې ثباتۍ پر ځای ثبات، پراختیا او د مسئولیت د احساس فضا رامنځ ته کوي.
د شي جین پینګ له لوري د “نړیوال مدیریت ” وړاندیز یوازې یو تګلاره نه ده، بلکې د چین د بهرنۍ پالیسۍ یوه مهمه فلسفه ده چې د “نوي نړیوال نظم” بنسټ اېښودل غواړي. چین هڅه کوي، چې له اوسني غربمحوره نظم څخه داسې یو سیسټم ته لاړ شي، چیرته چې د مخ پر ودې هېوادونو غږ ډېر واورېدل شي او د نړۍ مدیریت یوازې د لویدیځو قدرتونو په لاس کې نه وي. په همدې لړ کې، چین د “یو کمربند، یوه لار” پروژه هم د یو ډول نړیوال مشارکتي اقتصاد برخه بولي، چې د زیربنا، ټرانزیت، انرژۍ او تکنالوژۍ له لارې ګډ پرمختګ ته زمینه برابروي. د نړیوال مدیریت په برخه کې د چین تمرکز پر څلورو اساسي اصولو ولاړ دی: همغږي او مشوره، ګډه ګټه، حاکمیت او استقلال او د ټولو هېوادونو مساوي ونډه. که څه هم د لویدیځو هېوادونو له لوري د چین پر نیت شکونه شته، خو له شک پرته دا نوښتونه د ډېرو هېوادونو، په ځانګړي ډول د سراسري جنوب هېوادونو لپاره یو نوی فرصت ګڼل کېږي.
په اوسنۍ نړۍ کې د پرمختیایي هېوادونو، په ځانګړي ډول د سراسري جنوبي هېوادونو، لکه افغانستان، د اقتصادي او سیاسي غږ نه اورېدل یې یوه څرګنده ستونزه ده. دا ډول هېوادونه په نړیواله کچه نه یوازې د ونډې له کمښت سره مخ دي، بلکې د خپلو ملي سرچینو او ظرفیتونو په اغېزمنه توګه د نړيوالې همکارۍ په نظام کې هم له برخې اخیستنې محروم دي، چې دا وضعیت د بې عدالتۍ، اقتصادي فاصلو او د پراختیا د کمزورتیا لامل کېږي.
د چین د دولت رئیس شي جین پینګ د نړيوال مديريت وړاندیز په دې برخه کې د یوې مهمې لارې رول لري، ځکه چې هغه د ملي حاکمیت پر مساواتو ټینګار کوي او د پرمختیایي هېوادونو استازیتوب په نړیوالو ادارو کې پیاوړی کوي. دا وړاندیز په عملي ډول دا پیغام وړاندې کوي، چې د نړيوال نظم په اصلاح کې د ځواکمنو او سترو قدرتونو تر څنګ د بل هر هېواد غږ مهم او اړین دی. د شي جین پینګ ابتکار به د دې لامل شي، چې د بېلابېلو هېوادونو د ګډون تضمین شي، په ځانګړي ډول هغو هېوادونو ته چې د نړیوالو پرېکړو په پروسو کې کمزوري دي، ترڅو دوی هم د خپلې برخې حق ترلاسه کړي. په دې توګه، د دې وړاندیز عملي کول کولی شي د پرمختیایي هېوادونو اقتصادي، سیاسي او ټولنیز ځواک لوړ کړي، هغوی ته د نړیوالې ټولنې د غږ او ونډې فرصت ورکړي او په نړیواله کچه د ټولشموله، عادلانه او متوازن نظام رامنځته کولو لپاره یو عملي ګام وي. په حقیقت کې، د شي جین پینګ وړاندیز یوازې د چین د موقف د تقویت وسیله نه ده، بلکې د ټولو هغو هېوادونو لپاره یوه نوې هیله ده چې تر اوسه یې غږ د نړیوال مدیریت په پروسو کې لږ اورېدل شوی او دا ابتکار د هغوی د حقوقو، مشارکت او نړیوال عدالت د ټینګښت لپاره عملي لاره برابروي.
د رئیس شي جین پینګ د نړيوال مدیریت وړاندیز تر ډېره پر دې متمرکز دی، چې نړۍ باید د ننګونو او ستونزو پر وړاندې همغږي او ګډې هڅې وکړي. په دې ژمنه کې نه یوازې د بحرانونو، شخړو او جیوپولیټیکو فشارونو د کمولو اهمیت نغښتی، بلکې دا د نړیوالې ټولنې د ثبات، پرمختګ او دوامداره پرمختیا لپاره یوه کلیدي تګلاره هم وړاندې کوي. په حقیقت کې، په بېلابېلو برخو کې لکه اقلیم بدلون، اقتصادي نابرابري، روغتیا، امنیت او د بشري حقونو خوندیتوب، هېڅ یو هېواد یوازې د خپلو هڅو په وسیله د نړیوالو ستونزو د حل وړتیا نه لري. د شي جین پینګ وړاندیز د دې ستونزې یو عملي حل وړاندې کوي، ځکه چې د ګډو مشورو، څو اړخیزو همکاریو او د ګډو ګټو پر اصولو ولاړ دی.
دغه همغږي د نړۍ د دوامداره پرمختګ لپاره دوه مهمې پایلې لري: لومړی، دا چې د نړیوال نظم د اغېزمنتیا تضمین کوي، ځکه چې هېوادونه د ګډو موخو پر بنسټ عمل کوي او یو اړخیزې پرېکړې محدودېږي؛ دویم، دا چې د پرمختیایي هېوادونو، کمزورو او منځنیو هېوادونو ونډه پیاوړې کوي، ترڅو د نړیوالو ستونزو د حل په پروسو کې د هغوی غږ هم واورېدل شي او د ټولې نړۍ ګټې په متوازن ډول خوندي شي.
په ټوله کې ویلای شو، چې، د شي جین پینګ وړاندیز نه یوازې د بحرانونو د سم مدیریت لپاره یو عملي چوکاټ دی، بلکې د نړيوال پرمختګ، ثبات او د انساني ښېګڼې د پراختیا لپاره یوه بنسټیزه تګلاره ده. دا ابتکار ښيي چې کله نړۍ په ګډه او همغږۍ حرکت کوي، نو د بې ثباتۍ پر ځای ثبات، د نابرابریو پر ځای مساوات او د ستونزو پر وړاندې ګډې حل لارې رامنځته کېږي، چې د ټولو انسانانو د ښېګڼې تضمین کوي او د راتلونکې لپاره د باور وړ او روښانه لاره پرانیزي.
