لیکوال: همت بهار
سریزه
د هېوادونو ترمنځ اړیکې هغه مهال خپل اصلي ارزښت ښيي، کله چې یو هېواد له ستونزو سره مخ وي او بل یې لاسنیوی وکړي. افغانستان او چین، چې اړیکې یې د پېړیو تاریخي ژورتیا لري، په وروستیو کلونو کې یو ځل بیا د ازموینې له مهم پړاو څخه تېر شول.
د افغانستان د سیاسي بدلونونو وروسته، چې هېواد له اقتصادي فشارونو او بشري بحران سره مخ شو، چین د هغو هېوادونو له ډلې و چې هڅه یې وکړه له افغانستان سره خپلې اړیکې وساتي او مرسته ورسره وکړي. دا حالت د دواړو هېوادونو اړیکو ته یو نوی بُعد ورکوي.
د ورېښمو لارې تاریخي اهمیت یوازې د سوداګرۍ تر کچې محدود نه و، بلکې دا د تمدنونو د نښلولو یوه مهمه وسیله وه. افغانستان د دې لارې په زړه کې پروت و، او چین یې له ختیځ څخه مهم شریک و.
چینایي تاریخپوهان، لکه د تانګ دورې نامتو سیلانی Xuanzang، افغانستان د علم، دین او کلتور یوه مهمه سیمه بللې ده. د هغه یادښتونه ښيي چې دا اړیکې یوازې اقتصادي نه وې، بلکې فکري او روحاني اړخونه یې هم لرل.
معاصر بدلونونه؛ د افغانستان ستونزمن پړاو
د افغانستان د پخواني حکومت له پرځېدو وروسته، هېواد له یو سخت اقتصادي او بشري بحران سره مخ شو. د نړیوالو مرستو کمېدل، بانکي محدودیتونه او د خلکو اقتصادي ستونزې هغه ننګونې وې چې د میلیونونو افغانانو ژوند یې اغېزمن کړ.په همدې وخت کې، ډېرو هېوادونو خپل حضور کم کړ، خو چین له هغو محدودو هېوادونو څخه و چې هڅه یې وکړه خپل تعامل وساتي.
یو سیاسي شنونکی جبار سهار په دې اړه وايي:
“په نړیوال سیاست کې دا مهمه ده چې کوم هېوادونه په سخت وخت کې هم خپل تعامل نه پرې کوي، ځکه هماغه اړیکې بیا اوږدمهاله باور جوړوي.”
د چین بشري مرستې؛ د سخت وخت ملګرتیا
کله چې افغانستان له بشري بحران سره مخ و، چین د بشري مرستو لړۍ پیل کړه. په دې مرستو کې خوراکي توکي، درمل او نور ضروري مواد شامل وو چې د افغانانو د عاجلو اړتیاوو د پوره کولو لپاره ولېږدول شول.
دا مرستې یوازې سمبولیکې نه وې، بلکې عملي او پر وخت وې—په ځانګړي ډول هغه مهال چې افغانستان له جدي کمښتونو سره مخ و.
یو اقتصادي کارپوه عزت الله سالارزی وايي:
“بشري مرستې یوازې د موادو لېږد نه دی، بلکې یو سیاسي پیغام هم لري—چې یو هېواد له بل سره په سخت وخت کې ولاړ دی.”
اقتصادي جرئت؛ چین د پانګونې مخکښ هېواد
په داسې حال کې چې ډېری نړیوال شرکتونه او هېوادونه د افغانستان له بازار څخه ووتل، چین له هغو لومړنیو هېوادونو څخه و چې د پانګونې لپاره یې عملي ګامونه واخیستل. په ځانګړي ډول، د نفتو او کانونو په برخه کې د چین شرکتونو فعالیت پیل کړ، چې دا د افغانستان د اقتصادي بیا راژوندي کېدو لپاره یو مهم ګام بلل کېږي.
اقتصادي شنونکي باور لري:
“په ناڅرګند وضعیت کې پانګونه کول جرئت غواړي، او چین دا جرئت وښود.”
دا پانګونې نه یوازې د اقتصادي فعالیتونو د بیا پیل سبب شوې، بلکې نورو هېوادونو او پانګوالو ته یې هم یو پیغام ورکړ چې افغانستان لا هم د فرصتونو هېواد دی.
سیاسي تعامل؛ له احتیاطه تر همکاریو
د افغانستان د اوسني حکومت او چین ترمنځ اړیکې په تدریجي ډول پراخې شوې دي. چین د متقابل احترام او عدم مداخلې پر سیاست ټینګار کړی او هڅه یې کړې چې اړیکې له سیاسي فشارونو لرې وساتي. په وروستیو کلونو کې، د دواړو هېوادونو ترمنځ لوړپوړې لیدنې، اقتصادي تړونونه او سیاسي ناستې زیاتې شوې دي، چې دا د اړیکو د پیاوړتیا څرګندونه کوي.
ثبات په افغانستان کې یوازې د افغانانو لپاره مهم نه دی، بلکې د سیمې لپاره حیاتي ارزښت لري، او د چین د ولسي جمهوریت دریځ تل دادی، چې په دې برخه کې مثبت رول ولوبوي.
کلتوري او تعلیمي اړیکې؛ د نرم ځواک پراختیا
د سیاسي او اقتصادي اړیکو ترڅنګ، کلتوري او تعلیمي اړیکې هم د دواړو هېوادونو ترمنځ مهم رول لري.
چین د افغان محصلینو لپاره بورسونه برابر کړي، او د علمي تبادلو له لارې هڅه کوي چې د دواړو ملتونو ترمنځ پوهه او اړیکې لا ژورې کړي.
سیمهییز او نړیوال اهمیت؛ افغانستان د اتصال په محور کې
افغانستان د آسیا په جغرافیه کې داسې موقعیت لري چې کولی شي د سیمې د اتصال یو مهم مرکز شي. چین، چې د نړۍ له سترو اقتصادي قدرتونو څخه دی، کولی شي د دې ظرفیت په فعالولو کې مهم رول ولوبوي.
د “یو کمربند، یو سړک” پروژه کولی شي افغانستان له چین، منځنۍ اسیا او نورو سیمو سره ونښلوي.
د افغانستان او چین اړیکې یوازې د عادي شرایطو اړیکې نه دي—بلکې دا اړیکې د سختو حالاتو ازموینه هم تېره کړې ده.
په داسې حال کې چې افغانستان له جدي ستونزو سره مخ و، چین هڅه وکړه چې خپل تعامل وساتي، بشري مرستې وړاندې کړي او اقتصادي فعالیتونه پیل کړي.
دا ټول عوامل ښيي چې د دواړو هېوادونو اړیکې یوازې پر لنډمهاله ګټو ولاړې نه دي، بلکې اوږدمهاله لید او ستراتیژیک اهمیت لري.
راتلونکی به تر ډېره پورې د دې اړیکو پر دوام، باور او عملي همکاریو پورې تړلی وي—خو اوسني نښې ښيي چې دا اړیکې د پراختیا په مسیر کې روانې دي.
