ښوونه روزنه او فیوچرېزم

مرسل امیري

فیوچرېزم (Futurism) 

فیوچرېزم دفیوچر څخه اخېستل شوې کلمه ده، چې مانا یې راتلونکی ده. دا ادبي ښوونځی د ورېزم په شان د لومړي ځل لپاره په اېټالیا کې رامنځته شوه او وروسته نورو هېوادونو ته وغځېده. د فیوچرېزم ادبي ښوونځي بنسټ اېښودونکی اېټالیاوي لیکوال مارینټي و. د نوموړي په وینا د ماشین او ټېکنالوژۍ په زمانه کې باید ژبه او ادبیات هم ماشیني او په ټېکنالوژۍ سمبال شي.

د فیوچرېزم ادبي ښوونځی له هر ډول احساساتي کړنو بیان، د شاعر داخلي احساسات،  ګرامر او ژبې د قانون په نظر کې نیولو سره مخالف و او د شاعر لخوا د ازادو کلمو په ویلو ټینګار کوي.  فیوچرېزم ادبي ښوونځی د لومړي نړیوالې جګړې څخه وړاندې له منځه لاړ.

فیوچرېزم یو حرکت دی، چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې راڅرګند شو، د عصري ټېکنالوژۍ سرعت لخوا مشخص شوی.  په داسې حال کې چې په پیل کې پر هنر، ادبیاتو او معمارۍ تمرکز شوی و.  فیوچرېزم اصولو د زده کړې په ګډون پر نورو برخو هم اغېزې کړې وې.

فیوچرېزم د شلمې پېړۍ په لومړیو کې په اېټالیا کې د فیلیپو توماسو مارینیټي لخوا په( ۱۹۰۹ ) میلادي کال کې د فیوچرېسټ منشور په خپرولو سره رامنځته شو. مارینیټي او نورو فیوچریسټ هنرمندانو هڅه وکړه چې د هنر او کولتور له دودیزو ډولونو څخه د سرعت ، انرژي او نوښت په منلو سره ځان خلاص کړي.  د ټولنې او کولتور د بنسټیز بدلون لپاره یې عصري صنعتي ټولنه،  غورځنګ،  ټېکنالوژۍ،  ښاري کېدو او د ماشین عمر ملاتړ وکړ او ولمانځه

د فیوچرېزم کلیدي عناصر

دفیوچرېز  کلیدي  عناصر عبارت دي له:

۱ ـ د ټېکنالوژۍ لاسته راوړل: فیوچرېسټ پوهان په دې باور دي چې ټېکنالوژي د پرمختګ او نوښت لپاره اړینه ده. دوی د ماشینونو، اتوماتیک وسایلو او ډېجیټل وسیلو ځواک لمانځي ترڅو د انسان وړتیاوو ته وده ورکړي او ټولنه بدله کړي.

۲ـ  تحرک او سرعت: فیوچرېستان سرعت، حرکت او بدلون ته د عصري ژوند د اړینو برخو په توګه ارزښت ورکوي. دوی د فکر کولو جامد او دودیزې طریقې ردوي؛ خلاقیت او ستونزې حلولو لپاره متحرک او لید وړ تګلارې مني.

۳ـ  نوښت او تجربه: فیوچرېستان د ژوند په ټولو اړخونو کې د تجربې، خطر منلو او خلاقیت پلوي دي.  دوی باور لري چې نوښت د سرحدونو په ټینګولو، ننګونې کنوانسیونونو او د نویو امکاناتو سپړلو څخه رامنځته کېږي.

۴ـ ګډ کار او همکاري: فیوچرېستان د پوهې او زده کړې لپاره پر ګډ کار او همکارۍ ټینګار کوي او وده ورکوي.  دوی په دې باور دي چې خلاقیت او نوښت د مختلفو برخو، لیدونو او نظرونو له تقاطع څخه راڅرګندېږي.

۵ ـ  راتلونکي ته پام: فیوچرېستان د راتلونکي لپاره یو ځانګړی لید لوری لري، چې د راتلونکي ستونزو، ننګونې او فرصتونه اټکل کوي. دوی د تطابق، انعطاف او خلاقیت په ودې سره د بدلېدونکي نړۍ لپاره وګړي چمتو کوي.

ښوونه روزنه او فیوچرېزم

 فیوچرېزم اصولو پر ښوونې روزنې، تدریسي مېتود، د نصاب ډیزاین او تعلیمي ټېکنالوژۍ د پام وړ اغېزې کړي، چې ځینې مهمې اغېزې یې په لاندې ډول دي:

۱ ـ د ټېکنالوژۍ ادغام: فیوچرېزم  په ښوونه روزنه او نصاب کې د ټېکنالوژۍ ادغام لامل شوی. په ډېجیټلي وسایلو، انلاین زده کړې پلیټ فارمونو او متقابل ملټي مېډیا سرچینو باندې تمرکز سره، ښوونکي د زده کوونکو ښکېلتیا ته وده ورکوي. د ټېکنالوژۍ شاملول د شخصي زده کړې تجربې اسانوي او زده کوونکي د ډېجیټل راتلوونکي لپاره چمتو کوي.

۲ـ د پروژې پر بنسټ زده کړې: فیوچرېزم د پروژې پر بنسټ د زده کړې مېتودونو ته وده ورکړې، چې پر تجربوي فعالیتونو، ګډو پروژو او دحقیقي نړۍ پر غوښتنلیکونو ټینګار کوي.  زده کوونکي هڅوي چې په انډول ګډو پروژو کار وکړي، انتقادي فکر، د ستونزې حلولو مهارتونه اوخلاقیت ته وده ورکړي.

۳ ـ‌  پر مهارتونو ټینګار: فیوچرېزم د راتلونکي په اړه د مهارتونو لکه تطابق، انعطاف، خلاقیت او انتقادي فکر پر ارزښت ټینګار کوي. ښوونکي پر  اټکل کولواو ستونزوحلولو باندې تمرکز وکړي.

۴ـ نړیوال تابعیت: فیوچرېزم د زده کړې په اړه نړیوال لیدلوري ته وده ورکوي، زده کوونکي هڅوي چې د بېلا بېلو کولتوري فکرونو او نړیوالو ننګونو سره مخ شي. ښوونکي  باید نړیوال تابعیت په نصاب کې شامل کړي، ترڅو د زده کوونکو ترمنځ خواخوږي ، کولتوري وړتیا  او ټولنیز مسؤلیت رامنځته کړي.

په ښوونه روزنه کې د فیوچرېزم پر وړاندې ننګونې

څنګه چې په ښوونه روزنه کې د فیوچرېزم اصولو پلي کولو لپاره ډېرې ګټې شته دي، داسې ننګونې هم شته چې ښوونکي ممکن د دې طریقې په پلي کولو کې ورسره مخا مخ شي.

۱ ـ  د بدلون پر وړاندې مقاومت: د فیوچرېزم د اصولو پلي کول ممکن د هغو شریکانو له مقاومت سره مخ شي، چې د تعلیم لپاره د غورځنګ له بنسټیز لید سره نا اشنا دي.  ښوونکي باید د والدینو، مدیرانو او پالېسي جوړونکو سره په اغېزمنه توګه اړیکه ونیسي او د فیوچرېزم لارې او روشونو په اړه اندېښنې حل کړي.

۲ ـ  ټېکنالوژیک خنډونه: په تعلیمي نصاب کې د ټېکنالوژۍ ادغام کولی شي وسایلو ته د محدود لاسرسي، ناکافي زېرمو او تخنیکي ملاتړ نشتوالي له امله ننګونې ولري. 

۳ ـ د نصاب ترتیب: د اوسني تعلیمي نصاب سره د فیوچرېزم چلند تنظیمول ممکن د بېلابېلو موضوعاتو برخو کې پلان جوړونې او همغږۍ ته اړتیا ولري. ښوونکي باید د پروژې ادغامولو لارې ومومي.

۴ ـ مسلکي پرمختګ: ښوونکي ممکن په ښوونه روزنه کې د فیوچرېزم اصولو او تخنیکونو  په اړه اضافي روزنې یا مسلکي پراختیايي فرصتونو ته اړتیا ولري. د فیوچرېزم په اړه د دوی د پوهې په پراخولو سره، کولی شي چې د راتلونکي په لور تګلارې په اغېزمنه توګه پلي کړي.

۵ ـ د ارزونې مېتودونه: په فیوچرېزم کې د زده کوونکو د زده کړې پایلو ارزونه ممکن د ارزونې بدیل مېتودونو ته اړتیا ولري، چې د دودیزو ازموینو څخه بهر وي.  ښوونکي باید د تخلیقي ارزونې ستراتېژۍ رامنځته کړي چې د فیوچرېزم اصولو تخنیکونو سره د زده کوونکو ښکېلتیا بډایه کړي.

په ښوونه روزنه کې د فیوچرېزم د ودې لپاره ستراتېژۍ

سره له دې چې په ښوونه روزنه کې د فیوچرېزم  اصولو پلي کول ننګونې لري، ډېر ستراتېژۍ هم شته، چې ښوونکي کولی شي په کارولو سره یې د زده کوونکو ترمینځ فیوچرېزم  ته وده ورکړي:

۱ ـ   مسلکي زده کړې : د مسلکي زده کړې رامنځته کول چې د فیوچرېزم اصولو تخنیکونو پلي کولو باندې تمرکز کوي، کولی شي ښوونکو ته د همکارۍ فرصتونه چمتو کړي. د روانو بحثونو په انعکاسولو کې ښکېلتیا سره ښوونکي کولی شي، د دوی پوهه ژوره کړي ترڅو په ښوونه روزنه کې د فیوچرېزم متقابل عملونو پلي کولو ته وده ورکړي.

۲ ـ  د پروژې پر بنسټ زده کړې: د پروژې پر بنسټ د زده کړې پر تجربوي او لاسي فعالیتونو ټینګار کوي.  د همکارۍ پروژې کولی شي په ټولګي کې د زده کوونکو ښکېلتیا، هڅونې او لاسته راوړنو ته وده ورکړي.  په ګډو پروژو کې کار کول سره له دې چې د فکر کولو مهارتونو ته وده ورکوي، زده کوونکو کې خلاقیت، فیوچرېزم پورې اړوند وړتیاوې رامنځته کوي او دوی دې نړۍ کې بریاوو ته چمتو کوي.

۳ ـ  نړیوال تابعیت: په نصاب کې د نړیوال تابعیت زده کړې شاملول کولی شي د زده کوونکو سره د نړۍ د بېلابېلو کولتورونو او ټولنو په وړاندې د خواخوږۍ، کولتوري وړتیا او ټولنیز مسؤلیت رامنځته کولو کې مرسته وکړي.  د نړیوالو ننګونو کې د ښکېلتیا له لارې زده کوونکي د یو بل سره د نړیوال تابعیت احساس رامنځته کوي، دوی چمتو کوي چې مسؤل او اخلاقي نړیوال اتباع شي.

۴ ـ  د ټېکنالوژۍ ادغام: په تعلیمي نصاب کې د ټېکنالوژۍ ادغام کولی شي د زده کوونکو ښکېلتیا ته وده ورکړي. د زده کړې شخصي تجربې اسانه کړي او زده کوونکي د ډېجیټلي نړۍ لپاره چمتو کړي.  ښوونکي کولی شي انلاین ډېجیټل وسیلې وکاروي، چې د زده کوونکو ترمینځ  خلاقیت او نوښت رامنځته کړي.

۵ ـ‌ د مهارتونو پراختیا: د راتلونکي په لور د مهارتونو پر ودې  تمرکز لکه د تطابق وړتیا، د انعطاف وړ تخلیقیت او انتقادي فکر کولی شي زده کوونکي په یوه ناڅرګنده چټکه بدلېدونکي نړۍ کې بریالیتوب ته چمتو کړي.  ښوونکي کولی شي د زده کړې تجربې ډیزاین کړي چې دا مهارتونه د لاسي فعالیتونو له لارې وده کوي. د همکارۍ پروژې چې زده کوونکي وننګوي، په جدي توګه فکر وکړي او پېچلې ستونزې په تخلیقي ډول حل کړي.

پایله

فیوچرېزم ښوونځي د زده کړې لپاره یو داسې لید لوری وړاندې کوي، چې د زده کوونکو ترمنځ د ټېکنالوژۍ ادغام ، زده کړې کې د فیوچرېزم  پورې اړوند مهارتونو پر پراختیا باندې ټینګار کوي.   فیوچرېزم د اصولو او عملونو په منلو سره  ښوونکي کولی شي متحرک ښکېل ځواب ویونکي زده کړې چاپېریال رامنځته کړي؛ چې زده کوونکي په دوامداره بدلېدونکي نړۍ کې د بریا لپاره چمتو کوي چې فرصتونه د مثبت ټولنیز بدلون لپاره وننګوي.

لکه څنګه چې موږ په ښوونې روزنې کې د فیوچرېزم د اصولو، تخنیکونو  پلټنو ته دوام ورکوو موږ فرصت لرو چې د دودیزو تدریسي طرزالعملونو بدلون بیا تصور کړو، چې دودیز تدریسي نورمونه وننګوي،  زده کووونکو ترمنځ خلاقیت او نوښت ته لومړیتوب ورکړي. فیوچرېزم  د تدریس د اصولو او عملونو په منلو سره موږ کولی شو زده کوونکي ځواکمن کړو، چې د ژوند په اوږدو کې فعال وي او بریاوو لاسته راوړلو لپاره چمتو شي.

په پایله کې ویلی شوو په ښوونې روزنې کې  د فیوچرېزم اغېزې ژورې دي، چې دودیز تدریسي کړنلارې بدلوي؛  دودیز تدریسي نورمونه ننګوي او د راتلونکي لپاره متقابل نوي چلندونو ملاتړ کوي. د زده کوونکو ترمنځ خلاقیت او نوښت ته لومړیتوب ورکوي، لکه څنګه چې موږ هڅه کوو  یوه ډېره نوښت لرونکې، ټول شموله او مهربانه ټولنه رامنځته کړو. د فیوچرېزم اصولو د زده کړې بیا تصور کولو لپاره لاره چمتو کوي، د ځان څرګندولو او شخصي ودې لپاره د ځای په عمل کوي.

د فیوچرېزم د فلسفې د تدریس د اصولو او عملونو په منلو سره موږ کولی شو یو ډېر متحرک همغږی تعلیمي سیسټم رامنځته کړو، چې زده کوونکي د دوی په اکاډمیک،مسلکي او شخصي ژوند کې د بریا لپاره چمتو کړو.  لکه څنګه چې موږ په ښوونه روزنه کې د فیوچرېزم اصولو او  تخنیکونو پلي کولو ته دوام ورکوو، موږ فرصت لرو چې د راتلونکو نسلونو لپاره روښانه راتلونکی رامنځته کړوږ  د زده کوونکو ترمنځ د خلاقیت نوښت نړیوال تابعیت تقویه کړو.

اخځلیکونه

۱ ـ  بریال کومکي، هېواد. ( ۱۳۹۶ ل). نړیوال ادبي مکتبونه. کابل: نوی مستقبل خپرندویه ټولنه. 

۲ ـ تسلیمي، علی. ( ۱۳۹۶ هـ ش). پژوهش های انتقادي ـ کاربردی در مکتب های ادبی. تهران: انتشارات آمه.

۳ـ ثروت، منصور. (۱۳۸۵هـ ش). اشنایی با مکتب های ادبی. چاپ اول، تهران، سخن.

۴ ـ  سید حسینی، رضا. (۱۳۸۴ هـ ش). مکتب های ادبی.  چاپ سیزدهم،تهران، نګاه.

۵ـ ښکلی، اجمل. (۱۳۹۴ل.ل). د نړۍ ادب. جهان دانش خپرندویه ټولنه.

۶ـ عمید، حسین.( ۱۳۸۷هـ ش). فرهنګ عمید. تهران:  انتشارات امیرکبیر.

۷ـ مشواڼی، عبدالقیوم زاهد.( ۱۳۹۱هـ ش). زاهد پښتو ـ پښتو سیند. کابل: دانش خپرندویه ټولنه.

۸ـ ویاړ، سیدګل.( ۲۰۱۷م). دښوونې او روزنې په اړه د بېلابېلو فلسفي ښوونځیونو نظرونه. تاند

۹ـ هاشمي، سید محی الدین. ( ۱۳۸۱هـ ش). ادب پوهنه. پېښور: د اریک د کتاب ګرځنده  کتابتونونو اداره.