لیکنه: ثناءالله (همدرد)
د بوډا او لېوانو پلونه ناول، د اروښاد نصیر احمد احمدی یو بهترین ناول دی.
چې په (۱۳۸۵) هـ ش کال چاپ شوی دی او یو ټولنیز ناول دی.
ټولنیز ناول هغه ناول ته وایل کیږي چې بیلابېل ټولنیز مسایل بیانوي.
ما ډېره علاقه درلوده چې په دغه ناول هر اړخیزه کره کتنه وکړم، خو له بده مرغه د مصروفیاتونو له وجې و نه توانیدم چې ټولې برخې یې ستاسو مخته کیږدم، نو له هذا یوازې په دې لاندې دریو برخو اکتفا کوو.
۱- کیسه: کیسه د داستان تر ټولو مهمه برخه ده. د بوډا او لېوانو پلونه ناول اصلي کرکټر بوډا دی. په کلیو به ګرځېده. یو ورځ یوه مسجد ته لاړ. یوه ځوان ته يې د ژوند کیسه بیان کړه. مور یې مړه وه. پلار یې بل واده کړی ؤ. مېرې به ورسره زیات ظلم کولو. پلار یې بزګر ؤ. بیایې پلار مریض شو. د کور مسؤلیت ور په غاړه شو. بیا د خدایداد په نوم کس د بوډا پلار وواژه. بیا د خدایداد نه د غچ اخیستلو لپاره د خدایداد کلي ته ورغی. هلته بیا د خدایداد په لور مئین شو. د هغې سره یې واده وکړ. خوشحاله ژوند یې ؤ. بیایې میرمن هم د اولاد له تکلیف څخه مړه شوه. یو زوی یې ترې پاتې شو. بیا پاکستان ته د کار لپاره ولاړ. هلته مریض شو. بیا افغانستان ته راغی. په خوست کې بندي شو. مېره یې هم مړه شوه. زوی یې لوی شو او طب ته کامیاب شو. بیایې زوی مئین شو. واده یې هم وکړ. بیا د خپلې اینګور سره خپه شو. بیا قراباغ ته لاړ. زوی(انور) یې له خپلې میرمنې سره کاناډا ته لاړ. د نیستۍ له امله یې قراباغ هم پریښود. په جوماتو به ګرځېده. بیا د کاناډا نه یو کس راغلی ؤ، له هغه څخه یې د خپل زوی د احوال پوښتلو لپاره روان شو. زیاته واوره وه. د بوډا له پلونو سره د لېوانو پلونه یو ځای شول.
د بوډا او د لېوانو پلونو ناول د لید زاویه اوله ده.***
۲– تلوسه: تلوسه د داستان هغه برخه ده چې لوستونکی د داستان لوستلو ته هڅوي.
تلوسه په دریو ځایونو کې مهمه ده: سر، منځ او پای.
سر: اې! هلته یو څه ښکاري دوه کارغان هم ورته ناست دي. ورغږ مې کړ: چېرته؟ د داښتې خواته و ګوره! د توت ونې ته نږدې! ورمېږ مې کوږ کړ. ده رښتیا وایل، په واوره کې یو تک تور شای برېښېده. وارله واره مې د تېرې شپې مسافر په زړه کې ودرېد.
منځ: ناڅاپه موږک په انسان بدل شو او ما د بېلچې پر ځای ټوپک ته لاس وروغځوه.
پای: د مېلمانو له کوټې څخه بوډا وتلی ؤ. شمال طرف ته تللی ؤ. کله چې د لومړۍ غونډۍ پیڅکې ته وراسېدم، پښې مې ولړزېدې او ځای پر ځای ودرېدم. د غونډۍ په لمن کې د ختیځ لوري نه د یوې ډلې لېوانو پلونه راغلي وو. د بوډا پر پلونو تېر شوي وو، خو پلونه بېرته لنډ راګرځیدلي وو او د بوډا له پلونو سره جوخت شمال لورته ختلي وو.***
۳- منظرکشي: هغه ځای یا مکان چې د داستان یو پېښه پکې رامنځته کیږي او کرکټرونه خپل رول پکې تر سره کوي منظرکشي بلل کیږي.
منظرکشي په دری ډوله ده: طبیعي منظرکشي، ټولنیزه منظرکشي او حیالي منظرکشي.
د ټولنیزې منظرکشۍ بېلګه: زموږ په ولسوالۍ کې دا ډول زړې او برجورې کلاوې ډېرې تر سترګو کیږي. چې ډيری یې تر دوو مترو پلن دیوالونه لري، پر ځینو یې آن یونیم دوه سوه کاله اوړي، خو لا اوس هم پر خپلو پښو ولاړې دي. یو وخت د سیمې یوه عمر خواړلي بوډا د خپل پلار د خولې کیسه راته کوله، چې د دې کلاوو په خټو کې به یې څو جوړې غوایي ګرځول، چې ښه سره ګډه او پخه شي. بیا به یې لږ خټه وتلله او ماخستن به يې په اوبو کې کیښوده او سهار به يې په تله کې وچوله. که به په وزن پوره وه، مانا دا چې د پخڅې د وهلو لپاره تیاره ده، کنه نو بیا به یې تر هغو غوایي پکې ګرځول چې ښه به پخه شوه.
