سوژې پټې نه دي؛ هغه زموږ په لیدلور تجربو او هغه ورځنیو پوښتنو کې چې لا هم حل نه دي او زموږ په ذهن کې دي ژوند کوي. دلته به په ځينو لارو چارو باندې چې د سوژې پیدا کولو لپاره ګټورې دي، بحث وکړو.
۱. له یوې لویې طرحې څخه نه بلکې د یوې شېبې څخه یې راپیل کړئ
لنډه کیسه د رومان او ناول په ډول پېچلی او پراخه جوړښت نلري، کله کله یوازې یوه وړه او ځانګړې شېبه هم بسنه کوي، چې یوه لنډه کیسه ترې جوړه شي. د تصمیم نېونې شېبه، یوه اوږده چوپتیا، یوه نابشپړه مکالمه او یا هم یوه شي ته یوه معمولي کتنه.
لنډه کیسه خپل ځواک له تمرکز نه اخلي نه له پراخوالي. که په دې باندې نه پوهېږئ، چې له کومه یې راپیل کړئ؛ نو یوه معنا لرونکې شېبه وټاکئ او د هغه په اړه لیکل وکړئ، خپله به کېسه ترې جوړه شي.
۲. یو جذاب سوال جوړ کړئ
د کیسې سوژه هغه وخت منځ ته راځي، چې د هغې تر شاه یوه تحریکوونکې پوښتنه موجوده وي، هغه پوښتنې چې تجسس پیدا کوي، د پیل لپاره غوره نوکته ده.
که یو څوک وکولی شي، چې پیځه دقیقې د یو چا افکار ولولي؛ څه به وشي؟
که داسې یو لیک پیدا کړو، چې په هغه کې زموږ راتلونکی لیکل شوی وي؛ څه به وشي؟
که یوه ورځ داسې تصمیم ونیسو چې نور به چاته رښتیا نه وایو څه به وشي؟
پوښتنې روایت مشخصوي، هره ښه کیسه به اصل کې یوې پوښتنې ته ځواب ده.
۳. تضاد منځ ته راوړو
د سوژه موندنې ښه ماشین او هغه څه چې هره کیسه پرې ولاړه وي، هغه تضاد دی. له تضاد پرته کیسه هم شتون نلري. د سوژه جوړنې لپاره همدا بسنه کوي، چې یوه کشمکش منځته راوړو.
هغه غوښتنه چې لاسته یې نشو راوړلی، مینه او دنده، په ښکاره ارام خو دننه بې قراره، د ستونزو نه وېره او کله هم یو کوچنی ټکر کولئ شي چې یوه ځواکمنه کیسه رامنځته کړي.
۴. له طرحې مخکې شخصیت جوړ کړئ
ډېری لیکوال د سوژې جوړونې په مهال تېروتنه کوي، ځکه له طرحې نه یې پیلوي. په لنډه کیسه کې شخصیت له طرحې ډېر مهم دی. دې ته فکر وکړئ، چې څوک دلته واقع کېدلی شي، د هغه اخلاقي ځانګړنې او کمزروتیاوې په کومې وي؟
بېلګې:
یوه بوډا سړی، چې هره ورځ د کور له کړکۍ بېرون د خلکو تلو او راتلو ته ګوري.
هغه هلک چې رنګونه نشي لیدلی، هغه معلم چې د ټولو شاګردانو یاداښتونه يې ساتلي دي. کله چې شخصیت جوړ شي خپله دا کیسې مسیر وړاندې کوي.
۵. له شخصي تجربو ګټه پورته کړو، خو په مستقیم ډول یې ونه لیکوو:
موږ له سوژو ډک یو، د ژوند کوچنې شېبې مو د کیسې غوره خام مواد دي.
یوه جالبه مکالمه، هغه خاطره چې هېڅکله دې هېره نکړه، یوه پټه وېره، هغه هیله چې په ژبه یې نه راوړې. خو مهمه نکته دا ده چې ریښتینې تجربې ته بدلون ورکړو او کیسې ته یې ولېږدوو، واقیعت تېل دی او کیسه ماشین.
۶. له یوې ستونزې یې راپیل کړو
د کیسې سوژې معمولاً له ستونزو جوړیږي. یو څوک نشې کولی چې ویده شي، د یوه څه په لېږلو کې مو تېروتنه کړې، هغه راز چې نشو کولی پټ یې وساتو، داسې یوه پرېکړه یې کړې چې غواړي ژوند ته یې بدلون ورکړي.
ستونزه حرکت منځ ته راوړي او حرکت کیسه.
۷. د شخصیتونو دروني کشمکش لوی کړو
کله کله غوره سوژه د شخصیتونو د دروني تناقص څخه منځ ته راځي. غواړي چې ووایي (مینه درسره لرم.) خو وېرېږي، په رښتیا پوهېږي خو غلی دی. بخیلي یې راځي خو ځان مهربانه ښکاروي. زړه یې ازادي غواړي خو نشي کولی مخته لاړشي.
دروني کشمکش د یوې لنډې کیسې لپاره غوره کشمکش دی.
ژباړه: حامد بهیر
