لیکوال: جاوېد فرهاد
ژباړن: ګل رحمن رحماني
کله کله ځینې تازه کاره یا نوي لیکوال د ساده لیکنې او اسانه لیکنې تر منځ توپیر نه شي کولی او فکر کوي چې دا به دواړه یوه خبره وي، یا هم د دا ډول لیکوالۍ په اړه شکمن وي. په لیکوالۍ کې د ساده لیکنې اصل د رعایت پر ځای د اسانه لیکنې اصل لمنې ته لوېږي. ددغه شک لرې کولو او توپیر موندنې لپاره به لومړی غوره وي چې دواړه سبکونه وپېژنو.
ساده لیکنه څه ده؟
ساده لیکنه په لیکوالۍ کې ښکاره او داسې روش ته ویل کېږي چې لفظي او محتوايي پېچلتیا ونه لري. دا لیکنه له یوې ډېرې پیاوړې تجربې څخه سرچینه اخلي، خو برعکس بیا اسانه یا سطحي لیکنه له ژورې تجربې سره تړاو نه لري او یوازې یوه عادي یا تصادفي لیکنه وي.
کله کله هم عامه یا عادي لیکنه هم له ساده لیکنې سره ورته انګیرل کېږي، ددې انګیرنې خطر په دې کې دی، چې لیکنه له ولسي محاورې یا بڼې څخه را پورته کېږي، یعني ټولیز فهم ته تمایل لري او عامه فهم هم د متن د مانیز درک له لوړو ژورو سره تړلی دی، خو د ساده لیکنې لیکوال په دې اند دي دی، چې ولسي نثر یا لیکنه له ساده لیکنې سره توپیر لري، په لیکنه کې د عامه یا ولسي لیکنې توپیر له اسانه لیکنې سره مساوي دی؛ ځکه چې د مخاطبانو زیاته برخه د عوامو ټولنه کې ده او سرسري یا اسانه لیکنه په کې ژر هضم کېږي. برعکس بیا ساده لیکنه، چې په عوامو او خواصو دواړو کې مخاطبان لري، دوی ته په ساده ژبه د تازه او ژورو فکرونو د ور یادولو ځواک لري، له بلې خوا د متن او محتوا په لوستنه کې د اسانه یا سرسري فکر کولو له پراختیا څخه په تدریجي ډول مخنیوی کوي.
اسانه یا سطحي لیده لیکنې کومې دي؟
ټنبل ذهنونه هر وخت دا غواړي، څو داسې شیان ورته وړاندې شي چې د دروني سکښت سپړنه یې د دوی د زحمت او ورته د ستونزو د ایجاد سبب نه شي، یا به اصطلاح د فکري موضوعاتو تیاره مړۍ ورکړل شي چې ورته تېرول یې اسانه وي، یعنی د محتوا په درک او فهم کې هېڅ تکلیف ونه ویني. له همدې امله ده چې دا ډول ذهنونه پر ساده لیکنه اسانه لیکنې ته ترجیح ورکوي او دا ډول لیکنې یې له هر کلي سره مخ کېږي. دلته ستونزه دا ده چې دا ډول اسان لیکنه په تدریجي ډول ذهنونه په ساده لیکنه او اسانه لیکنه روږدي کوي، چې وروسته بیا د دواړو تر منځ توپیر ورته ګران وي.
څه وکړو؟
د اسانه لیکنې له خطر څخه د مخنیوي لپاره ځینې بدیلې حل لارې شته چې لیکوالو ته د ساده لیکنې مهارت ور زده کولی شي. مثلا:
۱- باید رڼه او ساده لیکنه وکړو؛ یعني کومې کلمې چې کاروو، باید د کارونې او مفهومي مخینې سره یې څه ناڅه اشنا وو او د لوستونکي په ذهن کې یې مفهومي حالت درک کړو.
۲- د ګونګو کلمو او جملو، د ډېرو لویو او اوږدو پراګرافونو څخه، چې ستړي کوونکي وي، ډډه وکړو، په ټول توان سره هڅه وکړو چې پر لوستونکو ستومانوونکی متن ونه لولو.
۳- په پای کې باید دا هېره نه کړو، چې ساده لیکنه اصلا د بېلابېلو متونو په اړه زموږ د پېژندنې پر مهارت ولاړه ده او دا پېژندنه هغه مهال رامنځته کېږي، چې موږ یوه شېبه هم بې لوستنې تېره نه کړو، پر له پسې لوستنه وکړو، څو د لیکوالۍ په دنیا کې له بېلابېلو روشونو او سبکونو سره اشنايي پیدا کړو.
