لیکوال: جاوېد فرهاد
ژباړن: ګل رحمن رحماني
دې پوښتنې ته، چې څنګه زړه راښکونکې لیکنه وکړو؟ ځواب یو څه ستونزمن دی، ځکه چې په لیکوالۍ کې د هر لیکوال کار د سبک، سلیقې او کلمو کارونې په سبب سره متفاوت دی او موږ نه شو کولی، چې د زړه راښکوونکې لیکنې لپاره یو جامع او مانع اصل وړاندې کړو، خو پر دې سربېره هم ځینې منل شوي ارونه شته چې په دې برخه کې د لیکوال لاسنیوی کولی شي.
غواړم ووایم چې هره جذابه یا زړه را ښکونکې لیکنه باید د متن لوستنه او اورېدنه کې د لوستونکي لپاره زړه را ښکونتیاوې ایجاد کړي، دغه جاذبې د لیکنې پر مهال له لاندې ټکو سره تړاو لري.
با احساسه لیکنه وکړئ:
د متن او مخاطب تر منځ د حس امیزي ایجاد په لیکنۍ ژبه کې د احساس له لېږد څخه رامنځته کېږي؛ یعني هغه احساس چې لرو یې؛ بې تشریفاتو، په یو لاسي، ساده او رښتیني بڼه یې مخاطب ته ولېږدوو.
له کلمو سره شعوري لوبه وکړئ:
د ژبې پر لمن او د ذهن په ګوتو کې د کلمو نڅول؛ داسې روش دی چې د مخاطب په ذهن او ضمیر کې د اغېز رامنځته کولو لپاره مهم دی، ځکه خو د کلمو غوراوي او کارونې ته باید ځانګړې پاملرنه وکړئ.
په لیکنه کې جدیت مه هېروئ:
جدي لیکنه یا په لیکنه کې جدیت د لیکنې بهیر کې د غوسې په معنی نه دی او نه هم په قهر ولاړې لیکنې ته وايي، دلته مطلب دا دی چې موږ باید د متن په لیکنه کې حساس، مسوول او ژمن وو او د لیکنې په تړاو له خپلې بې مسوولیتۍ څخه ډډه وکړو، هره کلمه په اګاهانه ډول وکاروو او د لوستونکي په ذهن کې یې تقریبي مفهوم اټکل کړو.
عاطفي او انګیزه ورکونکي اړخونه په پام کې ونیسئ:
په ځينو ادبي لیکنو لکه شعر، داستان، رومان، نندارلیک، ادبې طرحو او نورو بڼو کې د لوستونکو یا مخاطبانو ګډو انګیزشي او عاطفي ټکو ته پام وکړئ. یعني باید داسې لیکنه وکړئ چې مخاطبان په کې خپل ځان پیدا کړي او حس کړي چې لیکنه یې له برخلیک، ژوند، تخیل او عاطفو سره مخامخ اړیکه لري او شاید خپله دی (لوستونکی) وي چې د لیکوال پر ځای د لیکنې په کرښه کرښه کې ساه وباسي او په لاره روان دی.
ځان ته د نورو په ذهن کې پراختیا ورکړئ:
په ادبیاتو کې یوه نظریه موجوده ده چې د مخاطبانو په ذهن کې د لیکوال د فردي تجربې تعمیم ورته وايي، د لوستونکي په ذهن کې د لیکنې د جذابیت د را پیدا کولو یو اړخ هم له دې موضوع سره تړلی دی، د احسان طبري په وینا هر ښه لیکوال کوښښ کوي چې خپلې موندنې، احساس، مفکوره او عاطفه لوستونکي ته ولېږدوي او دا به هغه مهال شونې وي چې لیکوال په هنرمندانه ډول د مشترک درد خبره وکړي او دې وینا ته د یوې ګډې تجربې له مخې په هنرمندانه ډول پراختیا (تعمیم) ورکړي.
د نړۍ ستر لیکوال او شاعران لکه بالزاک، داستایفسکي، سارتر، مارکز، مولانا، حافظ، بېدل او… هم د مخاطب په ذهن کې د دغه تجربې د تعمیم په برکت تر ننه پورې زموږ په ذهن کې خوندي او ژوندي پاتې دي.
خپله لیکنه څو ځلې ولولئ:
ځینې لیکوال د چاپ او خپرېدو لپاره ډېره بیړه لري، خپل لیکلی اثر له بیا کتنې او د کلمو له شعوري مهندسۍ پرته چاپ ته سپاري، بیا کتنې او چاڼ ته په کې اړتیا نه ویني، د کلمو ادلون بدلون ورته ستړی کوونکی کار ښکاري، کېدی شي ووایو چې لیکوال باید له چاپ وړاندې په پوره حوصلې سره پر خپل متن باندې کره کتنه وکړي، کلمو او جملو کې ادلون بدلون راولي، د خپلو کلمو لاس او پښې ور ومنځي، څو ښکلې ښکاره شي.
