ژباړه: حامد بهیر
په افغانستان کې د رسنیو ځينې چلونکي او چښتنان په رسنیو کې د ژبې کارونې په پیوند کې د ځان ستاینې باورونه لري، چې سړی د هغه د اورېدلو او کارولو تمه نه ترې لري.
زیاتره خلک که هر څومره د « د رسنیو عام فهمه ادبیاتو » تر نامه لاندې، د ژبې کارونې او د رسنیو معیاري ژبې ته، له پاملرنې پرته کاروي؛ خو تر لاس لاندې کسانو ته یې د وایي چې بې ګانه لغتونه، عامیانه او له فرهنګي پشینې نه پرته لغتونه وکاروي تر څو په یو ډول د تجارتي روند او د دوی په خبره « خبر رسونې » ته یې زیان ونه رسیږي.
ددې کار مهمه انګېزه بې پروایي، پیسه پرستي، بې سوادي، د ژبې د سره کمه پېژند ګلوي، په رسنیو کې د هغې معیاري نه کارونه او کمه تجربه ده.
خو په رسنیو کې د معیاري ژبې ځانګړنې کومې دي؟
لومړی: معیاري ژبه د هغې ژبې د کارونې په مانا ده چې ( عام خلک ) په هغې پوه شي او ځانکړنې یې وستایي؛ یانې هغه ژبه ده چې د عمومي خلکو د درک او د ځانګړو خلکو د فهم تر منځ وي.
دویم: معیاري ژبه د خبر رسونې په برخه کې لکه: خبر، ګزارش، خبرې اترې او د خپرونې چمتو کول او … باید ساده، ژوره، د مفهومي رسونې درلودنکې، یو لاسې او له ځانګړو ادبي ارایو نه لرې وي.
درېیم: د معیاري ژبې تلفظ په رسنیو او په ځانګړي ډول په لیدنو او اورېدنو رسنیو کې د پلازمېنې د تلفظ او ویلو په ډول دی؛ خو په محلي رسنیو کې د هماغه ځای د تلفظ په ډول يا هغه ځای چې دا رسنۍ ور پورې اړه ولري د خپلو محلي مخاطبینو تر تاثیر لاندې وي.
څلورم: د کلمو او لغتونو کارونه، لهجه لیکل او شفاهي مصطلحات په معیاري ژبه کې اجازه نه لري؛ خو دا چې کله د اړتیا او پوهاوي په خاطر وکارول شي؛ هغه هم ډېر کم او د یوې موضوع د ښې روښانتیا لپاره.
پینځم: د رسنیو معیاري ژبه، له ځانګړې ادبي ژبې سره یا هغه څه چې « د ژبې ادبیت » ورته وایي، توپیر لري؛ یانې د رسنیو ژبه په پوره ډول د ادبي متن لکه: شعر، داستان، ادبي کره کتنه، ادبي طرحه او د ادبیاتو د نورو انواعو په ډول نه ده، چې له رمزنو، کنایو، تشبې، استعاره، مجاز، ابهام او ایهام درلودونکې وي.
معیاري ژبه، هغه ژبه ده چې یو لاسې او د درک وړ وي چې موخه یې خبر رسونه + فرهنګ جوړونه ده.
اووم: په رسنیو کې معیاري ژبه نه له اوږدو کلمو نه داسې ډکه ژبه ده چې د هغې د درک لپاره د ژبې فرهنګ ته اړتیا وي او نه هم د ډېره سطحي، د عوامو او کوڅو ژبه.
داسې یو څه ده چې د عمومي پوهاوي په مابین او د ځانګړې قبلونې په صورت کې یې د هغه معادل هم وویلای شو.
