ژباړه: حامد بهیر
د لیکلو فلسفه د څه، څنګه او د لیکلو په موخه کې ده. دا چې ولې لیکل کوو، د چا له پاره یې لیکو او د لیکلو نه مو موخه څه ده.
ولې لیکل کوو؟
ځکه چې لیکلو ته اړتیا لرو او دغه اړتیا زموږ د احساس او د مفاهیمو نه زموږ د اخیستنې، مالوماتو او په ټوله کې د هغو لاسته راوړنو او باورونو د ویش له پاره چې زموږ په ذهن او ضمیر کې دي او موږ دې ته اړباسي تر څو یې له نورو (لوستونکو) سره شریک کړو.
لوی انګلیسي لیکوال سامرت موام لیکي:« لیکل د کلماتو سره یو ډول خبرې کول دي، چې هر انسان یې د خپل ژوند تجربو او اخیستنو ته په پاملرنې، د کلماتو ژبې او د دې ژبې سره د خبرو کولو له پاره ورته اړتیا لري.
له بل لوري، د لیکلو څه\ولې والی په دوو مورونو باندې تړلی دی:
د ورځنیو اړتیاوو د بیان او پوره کولو له پاره لکه: د اړیکو منځ ته راوړل، چې ورځنۍ مکالمې او یا هم معمولي لیکنې په کې راځي.
د حواسو د یو ځای والي، د فکر لېږد او همدارنګه د علمي او هنري لاسته راوړنو د ویش له پاره.
علمې اخیستنې، د علمي افکارو لېږد دی، لکه: د مقالې، رسالې او کتاب لیکل، چې په علمي برخه کې لیکل کېږي او د حواسو توافق د عاطفي او احساسي لاسته راوړنو د وېش په ډول دي چې په ادبي-هنري برخه کې کې منځ ته راځي.
یانې دوه (۱ او ۲) عاملونو د دې سبب کېږي چې په موږ کې د لیکلو څه\ولې والی منځ ته راوړي.
څنګه یې لیکو؟
څنګه لیکل، د لیکلو په برخه کې زموږ په استعداد، ذوق او سلیقې پورې اړوند دي؛ یانې د لیکلو شکل (فورم) په لیکوالۍ او بیلابیلو علمي او ادبي برخو کې زموږ په ذوق، تجربې پورې اړوند دي.
که یوازې په علمي برخه کې لکه: ساینس، روان پوهنه، کلام، منطق، فلسفه او… کې لېوالتیا ولرو، په همغه برخه کې لیکل کوو. که شاعر، کیسه لیکونکی او ډرامه لیکونکی و، د شعر، کیسې او ډرامې په بیلابیلو چوکاټونو کې لیکل کوو.
دا چې څه لیکي او څه نه لیکي، ټاکونکی یې لیکوال دی؛ یانې په دې برخه کې چې لیکوال د څه په اړه لیکي یا یې نه لیکي، مسولیت یې راځي د لیکلو په چوکاټ کې خپلې تحربې او تعهد ته.
د لیکلو نه مو موخه څه ده؟
چارلز دیکنز د لیکلو موخه « د لیکوال د زه فردي بیان او د هغه انسجام د نورو په ذهن کې.» بولي.
د «نورو» نه د دیکنز موخه په حقیقت کې همغه مخاطبان «لوستونکي» دي؛ هغوی چې د لیکوال د زه ذهني لوستنې ته اړتیا لري. د لیکوال ذهني زه، د لیکوالانو د فلسفي، هنري او علمي مفاهیمو څخه خپلې اخیستنې دي.
یوه مشهوره موضوع چې څو ځله لیکل شوې او ویل شوې ده، « د لیکلو موخه، د روښنتیا منځ ته راوړل دي.»؛ یانې متعهد لیکوال هغه دی چې د روښانتیا له پاره موخه وڅاري؛ خو په یاد مو وي چې دا ډول لیکنې ډېرې ارزښتمنې دي او هره لیکنه روښانتیا نه شې رامنځ ته کولای.
په کوټلي ډول که ووایو نو، د لیکو موخه د پیغام انتقال دی، په جذاب ډول باندې د لوستونکي ذهن او باور ته. د دې له پاره چې وکولای شو دغه موخه په سم ډول پوره کړو، باید د لیکلو په تاثیر لرونکو لارو لکه: په ژبه باندې مسلط والی او همدارنګه د لیکوالۍ په برخه کې خپلې پرله پسې تجربې له یاده ونه باسو.
