ژباړه: حامد بهیر
لومړی، با احساسه لیکل وکړو:
«ان یکی رابود ده دیوان غزل
اندران یک مصرع شیوا اند» (واصف باختر)
ډېر لیکوالان او شاعران شته دي، چې په په کم وخت کې به څو ورکې ډکې کړي؛ یانې پرنویسي کوي؛ خو د لیکوالۍ په برخه کې یې نوم تلپاتې نه وي.
په دې اړه لومړۍ انګېزه، د احساس کمښت او یا هم د ژبې په مرسته د احساس د لېږد د تجربې کمښت دی.
هغه لیکنه چې د هغې په ژبه کې د تجربو بیان او د احساس انتقال نه وي، په عامه اصطلاح یوه تر بالښت لاندې لیکنه ده چې د لوستونکي په درد نه خوري.
په ژبه کې د احساس انتقال هغه وخت منځ ته راځي، چې لیکوال یې په ژبه باندې تسلط ولري؛ یانې په مسلسل ډول باندې کتابونه ولولي، د لغتونو پانګه ولري او وروسته په لیکنه کې له دقت څخه کار واخلي.
د لیکلو احساس د شعر ویلو په ډول دی چې تل نه وي؛ ځکه احساس د عاطفې په وړاندې یو غبرګون دی. مانا یې داده چې تر څو ذهن او ضمیر د یو څه نه متاثره نه شي، لیکلو ته نه چمتو کېږي.(له عادي او معمولي لیکنې پرته.)
له دې امله احساس او د هغه انتقال د ژبنیو تجربو په وسیله، په لیکوالۍ کې یو مهم امر دی چې باید له یاده یې ونه باسو.
دویم، انګېزشي ولیکو:
په ادبي برخه کې ښې لیکنې لکه: شعر، کیسه، رومان او نور ادبي ډولونه تر ډیره عاطفي – روایتي لوري لري او د دې عاطفې د انعکاس له پاره باید انګېزشي لیکل وکړو؛ او لوستونکی دې ته پرېږدو تر څو قدم په قدم، کلمه په کلمه باندې، چې موږ کوم احساس په لیکنه کې ځای په ځای کړی، وڅاري. د دې مورد د رعایت له پاره یوه لاره د لیکوالۍ په پروسه کې انګېزشي لیکل دي.
موږ هغه وخت کولای شو چې یو ښه انګېزشي متن ولیکو، چې په کې له عاطفې او احساس نه کار واخلو.
درېیم، دقیق لیکل وکړو:
په لیکوالۍ کې د قت یو مهم مورد دی، کولای شو د یوه خاص ځاي په حیث یې وټاکو.
په دغه د قیق لیکلو کې، په لیکوالۍ کې د ژبې سم استعمال، له ناسم لیکلو ډډه، د مصطلحاتو سم کارول، اصطلاحات او روایتونه شامل دي.
لیکوال باید د دقیق لیکلو په برخه کې جدي وي؛ ځکه دا جدیت لیکنې ته ارزښت ورکوي.
څلورم، له خنثانویسۍ نه ډډه وکړو:
خنثانویسي د لیکوالۍ په برخه کې یوه لویه بلا ده.
ختثا لیکنې هغه دي، چې په دقیق او سم ډول باندې مفهوم ونه رسوي او لیکوالان یې د ډار له وجې په ډېرو واقیعتونو باندې سترګې پټوي.
سمده چې دا یو سانسور شوی امر دی او ځان سانسورول دي؛ خو په ننۍ لیکوالۍ کې هغه لیکولان مطرح دي چې ونه ډار شي، خطر ومني او د واقیعتونو له ویلو نه هېڅ مخ نه اړوي.
له همدې امله دي چې «فاوست» وایي: لیکوالي یو اوږد او خطرناک امر دی، د لیکوال له پاره؛ ځکه چې په ټولنه کې بدلون رامنځ ته کوي.
نو باید دې ټکي ته مو پام وي چې بې خاصیته او خنثې لیکنې، بې لوستونکې پاتې کېږي او یوازې یوه ذهني ککړتیا رامنځ ته کوي.
لیکونکي اوسئ!
