ژباړه: حامد بهیر
د لیکوالۍ اروا پوهنه، د حسي لیکلو او احساساتي لیکلو ترمنځ یو بارز توپیر را په ګوته کوي. په دې لیکنه کې د همدغه دوو مورونو په توپیرونو باندې خبرې کوو.
الف. حسي لیکل څه دي؟
بې شکه چې هر لیکوال (په ځانګړي ډول باندې هغه لیکوال چې ادبي لیکنې کوي) د لیکلو له پاره له د حس او انګېزې لرونکی دی او که چېرې د غه احساس او انګېزه نه وي، نو د لیکوالۍ په برخه کې کوم ګټور کار نه تر سره کېږي او همدا لامل دی چې لیکوال تر څو پورې یو څه حس کړي نه وي ( څه په ریښتینې او څه هم خیالي نړۍ کې) د لیکوالۍ په کار باندې پیل نه کوي.
حسي لیکل یانې هغه څه چې په خپل ذهن او ضمیر کې یې احساسوو او احساس کوو، چې د ژبې په بستر کې یې د خپلې ذهنې قوې د تصرف په وسیله باندې بیان کړو او وروسته دغه حسي لیکنه د لوستونکو د پاملرنې د جلب سبب شي.
حس د انسان په درون کې یوه غریضه ده، چې په مرسته یې زموږ عقل او احساسات د دروني زه چې زموږ په ذهن کې دی د بیان له پاره، په تحرک راځي؛ تر څو په یو ځانګړډول باندې هغه څه چې د احساس په وسیله زموږ ذهن ته راغلي، ولیکو.
په لیکوالۍ کې دغه حس جوړونه د دې سبب کېږي چې د حسي لیکولو پروسه منځ ته راشي او لیکوال ته د دې زمینه برابروي چې هغه څه چې احساس کړي یې دي ویې لیکي.
ب. احساساتي لیکنې کومې دي؟
همغه ډول چې وویل شول، هره لیکنه ــ په ځانګړي ډول ادبي لیکنې ــ د لیکوال د دروني احساس او انګېزې سره تړلې دي او دا اړیکه په حقیقت کې د لیکنې د پیل اساس هم دی؛ خو حسې او احساساتي لیکنې یوه له بل سره توپیر لري.
احساساتي لیکنې د حسي لیکنو سره په ټکر کې دي او د حسي اخیستنې د لوري د پرې کولو په مانا چې تر یو ځایه د پېژندنې د ژور درک سره هم په یوه خوله ده، ده.
احساساتي لیکوالان د احساساتي او عصباني خلکو سره کوم توپیر نه لري.
احساساتي لیکل داسې یوه نکته ده چې د حسي لیکلو په مقابل کې ده، د لیکوالۍ په پروسه کې او یوه لوی زیان دی، د لیکلو له پاره ــ په ځانګړي ډول باندې د څېړنې يه برخه کې ــ او همدارنګه د ژورو مفهومو او نورو لیکنو له پاره.
احساساتي لیکل، له غوسې ډک لاس، یوه ورانونکې کړنه او عمل دی همدارنګه د لیکوالۍ په برخه کې یوه لویه تېروتنه ده.
هغه توپیرونه چې پورته یاد شول، هغو ته په کتو هر لیکوال باید د دې دواړو په توپیر باندې ځان پوه کړي، د غه دوه مفهومونه په یوه مانا باندې ونه کاروي او د احساساتي لیکلو په ځای حسې لیکنې وکړي.
لیکونکي اوسئ!
