ژباړه: حامد بهیر
مخکې له دې چې په لیکوالۍ باندې پیل وکړو، باید دې مورد ته پاملرنه وکړو؛ چې چا او کومې ډلې ته لیکل کوو.
په لیکنه کې مخاطب څوک دی؟: په دې نکتې پوهېدل د مخاطب پېژندنې د پروسې اړوند کېږي او لیکوال باید په دې باندې پوه شي چې ایا د لیکنې لوستونکې یې ټول خلک دي او یا د لوستونکو یوه ځانګړې ډله. ځکه دې مورد ته پاملرنه له موږ سره مرسته کوي ترڅو یو ښه ذهني چوکاټ د خپلې لیکنې او لوستونکې له پاره په خپل جوړ کړو او خپلې موخې ته د رسېدلو لاره وڅارو.
د لوستونکي سني (عمر) ډله: لیکوال باید په دې باندې پوه وي چې په لیکنه کې یې لوستونکي یا مخاطبان د کوم عمر او سن درلودونکي دي. ماشومان دي، ځوانان دي، نوي ځوانان دي، د منځني عمر لرونکي دي، سپین ږیري دي او که د ټولنې ټول عام خلک؟
د لوستونکو سلیقه او ذوق باید درک کړو: لیکوال باید د لیکلو په مهال د ټولو نه ښه د خپل لوستونکي د ذوق او سلیقې سره اشنا وي. د غه کار له ده سره دا مرسته کوي چې لیکنه یې د لوستونکو له پاره ښه او په زړه پورې شي. همدارنګه د لوستونکي په ذهن کې یې د موثریت د وړتیا محور هم پورته بیایي.
البته په لیکنه کې د لوستونکي ذوق او سلیقې ته پاملرنه کول، په دې مانا نه ده چې لیکوال ناسمه اخیسته وکړي، یا د لوستونکو په ټیټې سطحې باندې دلالت وکړي او یا هم دا چې لیکوال د لوستونکو د ذوق او سلیقې قرباني کېږي؛ بلکې د لوستونکو په فکري ظرفیتونو او اخیستنو باندې د پوهاوي په مانا ده، چې د لیکوال سره د لوستونکي د ذهن د تحول په پروسه کې مرسته کوي.
له بده مرغه چې نن ورځ هغه لیکوالان چې کمه تجربه لري، یوې حساسې نکتې ته چې په لوستونکې کې د مثبت تحرک سبب کېږي، پاملرنه نه کوي او همدغه کار د دې سبب کېږي چې د لوستونکې او متن ترمنځ اړیکه رامنځ ته نه شي، د لیکوالۍ په برخه کې یې هڅې په خلا کې پاتې شي او کومه ګټه ونه کړي؛ خو بریالی لیکوال هغه دی چې په اساسه نکته چې د لوستونکو اذهان دي، پوه وي او د هغو د حساسیت په ټول اړخونو باندې په پوهاوي خپله خامه محرکه کړي.
لوستونکي لار ورکي نه کړو: لیکل ساده، ژور؛ خو ښکاره وکړو او د هر ډول توحم او لار ورکۍ د ایجاد نه ډډه وکړو؛ ځکه لار ورکي کونکي متون د ستړیا پیداوار دي او د لوستونکي تلوسه د لیکنې د لوست او د هغه د موخې د اخیستلو له پاره له منځه وړي.
پیاوړي لیکوالان تر ډېر واضح لیکونکي وو او د غه واضح لیکلو د لیکوالۍ په برخه کې د هغو له تجربو نه سرچینه اخیسته.
نو باید د لیکلو په مهال مو هڅه دا وي چې د لوستونکې د پېژندلو له پاره دا څو ټکي په پام کې ولرو، تر څو وکولای شو چې داسې لیکنه وکړو چې د لوستونکي په ذهن باندې اثر پرېباسي.
لیکونکي اوسئ!
