کوبېزم (Cubism)
ښوونه روزنه او کوبېزم دوه ځلي ملګريزو ادبي په شاندنو کې کښلي او ناکښلي کاندکي لري. ښوونه روزنه داسې دوالي عموديز ده چې دولښت دي بيړ نښلې سرچيني صورتونه کښلوي. دې دولښت دي سړيانو دځښت، بيړ ټولټوکي، دبوټو ژبا او کله شي سپين غورې کولو، دوستناندارۍ نړيوال سپکړه وې. دلته کوبېزم په زړه پورې شامل دی، چې خپلدرې په سيجو توګه تصوير کوي، او په ځوانو ځړاوو برخو کې تائورې پېژندي. د بيکاس پښتو داسې دوه پښتنيزو ستايلونو د استاد مرسل امیري په ورځپاڼو کې دده ځوانو ځړاوو خلکو بیا پرانستې کړي. بلکې، هغه يې په ځانسړي کښي کې فعاله برخه وې چې د بیازمين شينېدو چاپيرېکې آخري موخې موټي دولسوتې او په ځوانو ځړاوو برخو کې ډېر ډېر تائورې پېژندي. ځمکې دې ستايل په دې څېر توانېدار کیسې کې چلولی وي، پرته چې هره باب ټيټ شي.
کوبېزم د شکلونو د ټوټې کولو، جیومیټریک تجرید او په یو واحد جوړښت کې د ډېرو لید لور استازیتوب دی. کوبېزم د هنر یو بنسټیز حرکت وو، چې د شلمې پېړۍ په لومړیو کې راڅرګند شو. دې ښوونخي په بنسټیز ډول د هنرمندانو او استازو یې لیدلوري او لارې بدلې کړې. د پابلو پیکاسو او جورجس بریک لخوا پیل شوې لاره چې کوبېزم نومېده، د هنر نړۍ کې د دودیز هنري کنوانسیونونو پر وړاندې انقلاب وکړ. د دې غورځنګ نفوذ د هنر د جوړولو له ساحې څخه پراخ شو او د هنر زده کړې په ډګر کې، د تدریسي طریقو بدلول او د تدریس او زده کړې نوې لارې هڅولو سره په مخ ولاړ.
د لومړي ځل لپاره دا ادبي ښوونځی چې د کامیابۍ تر کچې ورساوه او په ادبي نړۍ کې یې ور ګډ کړ، فرانسوي لیکوال او شاعر ګیوم اپولینر و. د اصولو له مخې د کوبېزم ادبي ښوونځی باید د عصري او افراطي نړۍ د ټولو ادبي سبکونو پېژندونکی ادبي ښوونځی په توګه باید وګنو.ځکه ددې ادبي ښوونځي پلویان په دې نظر دي، چې شاعر باید د یو نقاش دنده تر سره کړي. یانې د یو شي د یوې زاویې تر څنګ باید د هغه ټولې زاویې په ګوته کړي. اندره سالمون، ماکس ژاکوب، پیر روردي او ژان کوکتو ددې ادبي ښوونځي مخکښې څېرې ګڼل کېږي.
کوبیسټ هنرمندانو هڅه کوله چې د څو لیدونو څخه د شیانو استازیتوب وکړي، دوی په جیومیټریک شکلونو او یو بل سره تړل شوي الوتکې مات کړي. پایله یې د نمایندګۍ له دودیزو بڼو څخه یو بنسټیز وتل وو، چې لیدونکي یې وننګول ترڅو نړۍ په نوې رڼا کې وګوري.
د کوبېسټ نظریاتو په منلو سره، ښوونکي کولیی شي چې د زده کوونکو سره د څو اړخیز لید رامنځته کولو کې مرسته وکړي، خلاقیت ته وده ورکړي، او د دوی د زده کړې په سفر کې انتقادي فکر وهڅوي.
د کوبېزم ادبي ښوونځي ځانګړنې
په زده کړه کې د کوبېزم اغېزې د پوهېدو لپاره، دا اړینه ده، چې لومړی د دې اغېزمن هنري خوځښت کلیدي ځانګړتیاوې وڅېړو. کوبېزم د شکلونو د ټوټې کولو، جیومیټریک تجرید او په یو واحد جوړښت کې د ډېرو لید لور استازیتوب دی. هنرمندانو هڅه کوله چې توکي او صحنې په بنسټیز جیومیټریک شکلونو کې له مینځه یوسي او په ورته وخت کې یې له بېلابېلو زاویو څخه وړاندې کړي. له دودیزو تخنیکونو څخه وتل او پخواني لید لوري او نورمونه ننګوي، لیدونکو ته بلنه ورکوي، چې په نوي او متحرک ډول د هنر سره ښکېل شي.
کوبېسټ هنري کارونه اکثراً داسې لیدونه وړاندې کوي، چېرې چې ژوره او ځایي اړیکې د دودیز خطي لیدلور پر ځای د جیومیټریک شکلونو د یوځای کولو له لارې انځور شوي. د ټوټې شوي شکلونو او ډېرو لیدونو کارول د کوبېسټ ترکیبونه د متحرک او پېچلتیا احساس سره جذبوي، لیدونکي هڅوي چې د واقعیت څو اړخیز طبیعت په پام کې ونیسي.
برسېره پر دې کوبېزم په هنري تمرین کې یوې مفکورې بدلون معرفي کړ، چې د دوی د ظاهري بڼې پر ځای د مضامینو اصلي جوړښت او جوهر باندې ټینګار کوي. د تل پاتې استازیتوب څخه د وتلو هنرمندان وهڅول چې د خلاصون او مفکورې سپړنه وکړي، د هنري بیان نوي طریقو ته لاره هواره کړي.
۱ـ د کوبېزم انقلابي اصولو په زده کړو ژوره اغېزه درلوده، د دودیزو تدریسي مېتودونو ننګونې او ښوونکو هڅول چې د بصري هنرونو تدریس لپاره نوي طریقې ومني.
۲ ـ د کوبېزم له ظهور څخه مخکې د هنر زده کړه اکثراً د شیانو او صحنو په رښتینې توګه په سمه توګه استازیتوب باندې تمرکز کوي. زده کوونکي روزل شوي، ترڅو د مشاهدې نقاشۍ او نقاشۍ له لارې مضامین په دقت سره انځور کړي ، د لید او تناسب رامنځته شوي مقرراتو ته غاړه کېږدي. د کوبېزم راتګ دا دودیز عملونه ګډوډ کړل، د هنر ښوونکي یې وهڅول چې د تدریس او زده کړې طریقو په اړه له سره غور وکړي. په جیومیټریک شکلونو کې د شکلونو په تخریبولو او په یوه ترکیب کې د ډېرو لیدونو نمایندګۍ باندې د حرکت ټینګار، د هنر زده کړې لپاره نوې ننګونې او فرصتونه وړاندې کړل.
۳ـ زده کړې لپاره د کوبېزم یو له مهمو اغېزو څخه د زده کوونکو هڅولو دی، چې د جوړښت، بڼې او استازیتوب لپاره نوې طریقې وپلټي. د مضامینو په بنسټیز جیومیټریک شکلونو کې د جوړولو او د ټوټې شوي شکلونو سره تجربه کولو سره، زده کوونکي هڅول شوي، ترڅو د شیانو او صحنو د بنسټیز جوړښت ژوره پوهه رامنځته کړي. د نمایندګۍ دغه تحلیلي کړنلاره د زده کوونکو ترمنځ د فکري مهارتونو او بصري سواد ته وده ورکړه، دوی وهڅول شول چې د هنري بیان د بنسټیزو عناصرو په اړه پوښتنې وکړي.
۴ـ د کوبېزم نفوذ نقاشۍ کې، د نقاشۍ تخنیکونو ته وده ورکړه. ښوونکو د تحریف او جیومیټریک شکلونو باندې د دې حرکت ټینګار منلي، دا اصول د دوی په لارښوونو مېتودونو کې شاملول. زده کوونکي وهڅول شول، چې د دوی شاوخوا نړۍ ته د لیدو او نمایندګۍ نوې لارې ولټوي، د دودیزو نمایندګیو تخنیکونو څخه تېرېږي، ترڅو د هنر جوړونې لپاره نور خلاص او مفکورې طریقې ومني.
۵ـ د کوبسټ هنري کارونو او خلاص طبیعت هم په تعلیمي شرایطو کې د هنري بیان لپاره نوي امکانات پرانیستل. زده کوونکي هڅول شوي وو، چې د دودیزو نمایندګیو تخنیکونو څخه هاخوا حرکت وکړي او د بصري کیسو ویلو نوي طریقې تجربه کړي. د تجربې او نوښت په اړه د غورځنګ ټینګار، زده کوونکي وهڅول چې د هنري بیان حدونو ته مخه کړي، د هنر په زده کړې کې د تخلیقي سپړنې روحیه تقویه کړي.
۶ـ د هنر په زده کړه کې د کوبېزم نفوذ د تخنیکي مهارتونو او د هنر جوړونې رسمي اړخونو اخوا پراخ شوو. د دودیزو هنري کنوانسیونونو څخه د غورځنګ بنسټیز وتل، ښوونکي وهڅول چې خپل نصاب چوکاټونه بیا ارزونه وکړي، نوي لیدونه او طریقې د دوی په تدریسي کړنو کې یوځای کړي. د تخنیکي مهارتونو برسېره، کوبېزم د شکل، ځای او جوړښت په اړه د زده کوونکو د مفکورې پوهاوي د پراختیا په ارزښت هم ټینګار وکړ. ښوونکي د زده کوونکو د تخلیقي فکر کولو وړتیاوو ته وده ورکولو اړتیا پېژني، دوی هڅوي چې د دوی د چاپېریال استازیتوب او تشریح کولو نوې لارې ولټوي. په خپلو تدریسي طریقو کې د کیوبېسټ اصولو په شاملولو سره، ښوونکو موخه دا وه، چې د زده کوونکو د فکر کولو مهارتونه او تخیل ظرفیتونه وده ومومي، دوی ځواکمن کړي، چې د هنر سره په ډېر ژوره بڼه ښکېل شي.
۷ـ د هنر په زده کړه کې د کوبېزم اغېزې هم د هنر تنقید او تیورۍ په ډګر کې څرګند شو.
۸ ـ کوبېزم کې ښوونکو هڅه کوله چې په زده کوونکو کې د کوبېزم د تیوریکي بنسټونو لپاره ژوره پوهه رامنځته کړي، دوی وهڅوي چې دوی په تاریخي او کولتوري شرایطو کې د هنري اثارو تحلیل په جدي توګه وکړي.
۹ ــ د کوبېسټ تیورۍ او خبرو اترو کې په ښکېلتیا سره، زده کوونکي وتوانېدل چې د حرکت د فلسفې بنسټونو او د هنري تمرین لپاره د هغې پراخې اغېزې په اړه دقیق پوهاوی رامنځته کړي.
ښوونه روزنه او کوبېزم
کوبېزم د بصري عناصرو په ټوټه کولو او بیا راټولولو ټینګار کولو سره د نړۍ لیدلو او درک کولو دودیزې لارې ننګوي. د ښوونې روزنې په شرایطو کې کوبېزم د پېچلو نظریاتو په کوچنیو برخو کې د ماتولو، د ډېرو لیدونو سپړلو او په یو واحد ډلې کې د بیارغونې لپاره د استعار په توګه لیدل کېدای شي. دا طریقه زده کوونکي هڅوي چې انتقادي فکر وکړي، ستونزې له بېلابېلو زاویو څخه تحلیل کړي او د معلوماتو بېلا بېلې سرچینې ترکیب کړي.
په تعلیم کې د کوبېزم بل مهم اړخ پر خلاقیت او نوښت ټینګار دی. کوبېسټ هنرمندانو د خپلو تجربوي تخنیکونو، غیر دودیز ترکیبونو، د رنګ او شکل زړور استعمال لپاره پېژندل شوي. ښوونکي کولی شي د کوبېزم څخه الهام واخلي ترڅو زده کوونکي وهڅوي چې دښوونځي څخه بهر فکر وکړي، خطرونه په غاړه واخلي او د ځان څرګندولو نوې لارې ولټوي.
د هنري تجربې او تخلیقي بیان لپاره د فرصتونو په برابرولو سره، ښوونکي کولی شي زده کوونکو سره د دوی تخیل، د ستونزو حلولو مهارتونو او د ځان باور ته وده ورکړيې
سربېره پردې کوبېزم د همکارۍ او ګډې زده کړې ارزښت په ګوته کوي. کیوبېسټ هنرمندانو ډېر وخت د یو بل سره نږدې همکارۍ کې کار کاوه، نظریات، تخنیکونه او الهام یې شریکول. د زده کړې په شرایطو کې دا د همکارۍ روحیه د ټیم کار، اړیکو او د زده کوونکو ترمنځ متقابل ملاتړ ته وده ورکولو لپاره کارول کېده. د بېلا بېلو څانګو په یوځای کولو سره لکه هنر، ساینس او تاریخ، ښوونکي کولی شي د زده کوونکو لپاره د زده کړې ډېر سوچه او ښکېل تجربه رامنځته کړي.
ښوونځیو کوبېزم د هنري تمرین د بیا تعریف کولو او د تخلیقي استعداد د ودې لپاره د کتلست په توګه منلی. په خپل نصاب کې د کوبېسټ اصولو په شاملولو سره، موسېسو موخه دا وه، چې زده کوونکو ته هراړخیز زده کړې چمتو کړي، چې د هنر نړۍ کې معاصر پرمختګونه منعکس کړي.
د کوبېزم مطالعه د ښوونځيو د برنامو یوه لازمي برخه ګرځېدلې، زده کوونکو ته فرصت ورکوي چې په لومړي سر کې د دې بدلون کوونکي حرکت سره ښکېل شي.
د رسمي لارښوونو سربېره، ښوونځي د هنري تجربو او همکارۍ لپاره د مرکز په توګه کار کاوه، چې د کوبېسټ اصولو څخه الهام اخیستل کېږي. زده کوونکي وهڅول شول چې د تجربه لرونکو پوهنځیو غړو تر لارښوونې لاندې د هنري بیان نوي طریقې وپلټي، چې د کوبېزم په پېچلتیاو کې ښه پوهېږي. د هنري ښوونځیو لخوا چمتو شوي ژور چاپېریال د نظرونو او تخنیکونو متحرک تبادله اسانه کړه، د هنرمندانو ټولنې ته یې وده ورکړه چې د دودیزو هنري تمرینونو سرحدونو ته لېواله وو. ښوونځیو د کوبېزم د تاریخي ارزښت او پر عصري هنر باندې د هغې تلپاتې اغېزې ژورې پوهې ته وده ورکولو کې اړین رول لوبولی. د هراړخیز کورس ورک او علمي بوختیاوو له لارې، زده کوونکو د کوبېزم نظریاتي بنسټونو په اړه بصیرت ترلاسه کړ.
د کوبېزم په اصولو او تخنیکونو کې د زده کوونکو په ډوبولو سره، ښوونځیو هڅه وکړه، چې د راڅرګندیدونکي هنرمندانو ترمنځ د نوښت او تجربې روحیه وده وکړي.
د دودیزو تخنیکونو څخه د وتلو په اړه د دې غورځنګ ټینګار، زده کوونکي وهڅول چې د هنري بیان لپاره غیر روایتی طریقې غوره کړي، دې هنري ښوونځي چاپېریال کې د تخلیقي سپړنې کولتور ته وده ورکړې.
د ښوونځيو په نصاب کې د کوبېسټ اصولو ادغام هم د بصري هنرونو زده کړې په ساحه کې د تدریسي مېتودونو کې پراخ بدلون منعکس کړی. ښوونکي دا اړتیا پېژني چې د دوی د لارښوونو مېتودونه د پرمختللي هنري حرکتونو د ځای په ځای کولو لپاره لکه کوبېزم، د نوي طریقې غوره کړي، چې زده کوونکي وهڅوي، چې د دوی د عمل په اړه انتقادي او تخلیقي فکر وکړي.
په ښوونه روزنه کې د کوبېزم ګټې
په ښوونه روزنه کې د کوبېسټ اصولو شاملولو ډېرې ګټې شته دي، چې یو څو یې دلته راوړل.
۱ـ کوبېزم کولی شي زده کوونکو ته د پېچلو مسالو په اړه څو اړخیز لید رامنځته کولو کې مرسته وکړي. زده کوونکي وهڅوي چې ستونزې له بېلابېلو زاویو څخه تحلیل کړي، بېلا بېل لیدونه په پام کې ونیسي او متضاد معلومات ترکیب کړي. ښوونکي کولی شي د دوی سره د نړۍ په اړه دقیقې پوهې په رامینځته کولو کې مرسته وکړي، چې دا څو اړخیز لید کولی شي د خواخوږۍ، زغم او انتقادي فکر کولو مهارتونو لامل شي.
۲ـ کوبېزم کولی شي د زده کوونکو ترمنځ خلاقیت او نوښت ته وده ورکړي. هنري تجربې، تخلیقي بیان او انډول ډېسپلینري زده کړې لپاره د فرصتونو په برابرولو سره، ښوونکي کولی شي زده کوونکو سره مرسته وکړي، چې خپل تخیل خلاص کړي، نوي امکانات وپلټي او د دودیز فکر سرحدونه وننګوي . دا تخلیقی ذهنیت کولی شي د نوښت، اصلي نظرونو او د نړۍ د ښکلا او پېچلتیا لپاره ژوره ستاینه لاسته راوړنه وي.
۳ ـ په ښوونه روزنه کې کوبېزم کولی شي همکارۍ او ټیم کار ته وده ورکړي. زده کوونکي وهڅوي چې په پروژو کې یوځای کار وکړي، نظرونه شریک کړي او د یو بل تخلیقي هڅو ملاتړ وکړي.
۴ـ ښوونکي کولی شي په ټولګي کې د ټولنې، تړاو او متقابل احترام احساس رامنځته کړي. دا د همکارۍ روحیه کولی شي زده کوونکو ترمنځ اړین ټولنیز مهارتونه رامنځته کړي، لکه اړیکې، مدیریت او د شخړو حل، چې په ۲۱ پېړۍ کې د بریالیتوب لپاره اړین دي.
په ښوونه روزنه کې د کوبېزم پر وړاندې ننګونې
د خپلو ډېرو ګټو سره، کوبېزم ښوونه روزنه کې هم د ننګونو او نیوکو سره مخ دی.
۱ـ یو عام انتقاد دا دی، چې کوبېسټ اصول د ځینو زده کوونکو لپاره خورا لنډ یا پېچلي دی. د کوبېسټ هنر ځانګړنې ټوټې شوې بڼې، د متقابلو شکلونو او تحریف شوي لیدونو ځانګړتیا د ځوان زده کوونکو لپاره ستونزمنه وي؛ چې پرته له سمې لارښوونې او توضیحاتو پوه شي.
۲ـ د کوبېزم یو احتمال دا دی، چې غلط تعبیر شي یا په تعلیمي نصاب کې سطحي جمالیاتي سټایل راټیټ شي. ځینې ښوونکي ممکن د کوبېسټ هنر په رسمي اړخونو تمرکز وکړي، لکه جیومیټریک شکلونه او خاموش رنګونه، پرته له دې چې ژور فلسفي نظریات او ټولنیز شرایط وڅېړي. دا کولی شي د کوبېزم په اړه لږ پوهه رامنځته کړي، چې د زده کوونکو ترمنځ انتقادي فکر یا خلاقیت وهڅوي.
۳ـ دا خطر شته چې په ښوونه روزنه کې کوبېزم د انفرادیت یا اشرافیت د ودې په توګه لیدل کېږي. د کوبېسټ هنر تجربوي ماهیت پر شخصي بیان او نوښت د ټینګار سره، کېدای شي د بېلابېلو شالیدونو یا د زده کړې سټایلونو، زده کوونکو ته د لاسرسي وړ یا غیر مناسب وګڼل شي. ښوونکي باید داسې لارې ومومي، چې کوبېزم د ټولو زده کوونکو لپاره ټول شموله، اړونده او ښکېل کړي.
په ښوونه روزنه کې د کوبېزم د ودې لپاره ستراتېژۍ
په ښوونه روزنه کې د کوبېزم پر وړاندې له ننګونو سره، ډېرې ستراتېژۍ هم شته، چې ښوونکي کولی شي په ښوونځیو کې د کوبېزم د ودې لپاره یې وکاروي.
۱ـ یوه طریقه دا ده، چې د کوبېسټ اصول په بېلابېلو موضوعاتو او نصاب کې شامل کړي. په دې کې د کوبېزم تاریخ سپړنه، د پیکاسو او بریک په څېر د مشهور هنرمندانو د کارونو مطالعه کول او په لاسي هنري پروژو کې د زده کوونکو ښکېلول شامل شي، چې دوی وهڅوي د جیومیټریک شکلونو او د الوتونکو الوتل تجربه کړي.
۲ـ بله ستراتېژي دا ده، چې زده کوونکو ته فرصتونه چمتو کړي، چې د انډول ېیسپلین زده کړې تجربو کې ښکېل شي، چې د کوبېزم اصولو ته راجع کېږي.
۳ـ زده کوونکي دې وهڅوي چې د بېلابېلو څانګو ترمنځ اړیکې رامنځته کړي، د هنر، مطالعې او نورو برخو ترمنځ تقاطع وپلټي. د مثال په توګه ښوونکي کولی شي، د پروژې پر بنسټ دندې ډیزاین کړي چې هنر د ساینس سره، ریاضی د تاریخ سره یا ادب د ټېکنالوژۍ سره. ښوونکي کولی شي د زده کوونکو لپاره خورا سوچه او ښکېل زده کړې تجربې رامنځته کړي.
۴ـ ښوونکي کولی شي په ټولګي کې د هنري تجربې ، تخلیقي بیان او همکارۍ پروژو لپاره ځای چمتو کړي. په ټولګي کې د خلاقیت او نوښت کولتور ته وده ورکړي. زده کوونکو وهڅوي چې خطرونه ومني، نوي نظرونه وپېژني او د دودیزو فکرونو سرحدونه وننګوي. ښوونکي کولی شي د دوی تصور، د ستونزو حلولو مهارتونه او ځان باور ته وده ورکړي. دا نوښتګر ذهنیت کولی شي د زده کوونکو ترمنځ د ارادې، انعطاف او تطابق لوی احساس رامنځته کړي.
پایله
په پایله کې کوبېزم د خلاقیت، همکارۍ او انتقادي فکر د څو اړخیز سفر په توګه ښوونې روزنې کې بډایه سرچینه وړاندې کوي. په ښوونځیو کې د کوبېسټ اصولو په منلو سره ښوونکي کولی شي له زده کوونکو سره مرسته وکړي، چې د پېچلو مسالو په اړه ژوره پوهه رامنځته کړي. د دوی فکر خلاص کړي او په ټولګي کې ټولنیز احساس رامنځته کړي. په داسې حال کې چې په ښوونه روزنه کې د کوبېزم سره تړلې ننګونې او انتقادونه شته دي، د زده کوونکو د ځواکمنولو لپاره ډېرې ګټې هم شته ترڅو نړۍ ته له څو لید لورو څخه وګوري، خپل ځان په تخلیقي توګه څرګند کړي او د یوې ډېرې خوځنده او ټول شموله ټولنې لپاره په ګډه کار وکړي. په ټولګي کې د تجسس، تجربې او همکارۍ کولتور ته وده ورکولو سره ښوونکي کولی شي زده کوونکي وهڅوي، چې ښکېل وګړي شي؛ د زړورتیا، خلاقیت او رحم سره ستونزې حل کړي.
کوبېزم زده کړې او ښوونځیو کې د دودیزو هنري کنوانسیونونو ننګونې او د بصري هنرونو د تدریس نوي طریقې هڅولو سره بدلون راوړی. دې ښوونځي ټینګار په جیومیټریک شکلونو کې د شکلونو په تخریبولو ، په یوه ترکیب کې د ډېرو لید لور نمایندګي کول او د تجربې روحیه رامنځته کول، د هنر زده کړې کې د تدریسي طریقو بیا رغول وو. د کوبېزم په اصولو او تخنیکونو کې د زده کوونکو په ډوبولو سره د ښوونکو موخه دا ده، چې د راڅرګند شوي هنرمندانو ترمنځ د انتقادي فکر کولو مهارتونه، بصري سواد زده کړه او تخلیقي سپړنه وده وکړي.
ښوونځیو کې د کوبېزم اصولو خپرول زده کړو کې اړین رول لوبولی، زده کوونکو ته د زده کړې تجربه چمتو کوي، چې په عصري هنر کې معاصر پرمختګونه منعکسوي. نن ورځ د کوبېزم نفوذ د هنر په زده کړې کې دوام لري، ځکه دا زده کوونکي هڅوي چې په انتقادي توګه فکر وکړي او موضوعاتو کې ر اښکېل شي.
اخځلیکونه
۱ـ الیاس،جان.( ۱۳۸۹هـ ش). فلسفه وتعلیم وتربیه. ترجمه عبدالرضا ضرابی. معرفت مجله، ۵۴ شمېره.
۲ـ انوشه، حسن. ( ۱۳۷۶هـ ش). فرهنګ نامه ادبی فارسی( دانش نامه ادب فارسی) . تهران: سازمان چاپ و انتشارات.
۳ ـ بریال کومکي، هېواد. ( ۱۳۹۶ ل). نړیوال ادبي مکتبونه. کابل: نوی مستقبل خپرندویه ټولنه.
۴ ـ تسلیمي، علی. ( ۱۳۹۶ هـ ش). پژوهش های انتقادي ـ کاربردی در مکتب های ادبی. تهران: انتشارات آمه.
۵ـ ثروت، منصور. (۱۳۸۵هـ ش). اشنایی با مکتب های ادبی. چاپ اول، تهران، سخن.
۶ ـ سید حسینی، رضا. (۱۳۸۴ هـ ش). مکتب های ادبی. چاپ سیزدهم،تهران، نګاه.
۷ـ شریعتمدار، دکترعلی.(۱۳۹۳هـ ش). اصول و فلسفه تعلیم و تربیه. تهران: موسسه انتسارات امیر کبیر.
۸ـ عمید، حسین.( ۱۳۸۷هـ ش). فرهنګ عمید. تهران: انتشارات امیرکبیر.
۹ـ مشواڼی، عبدالقیوم زاهد.( ۱۳۹۱هـ ش). زاهد پښتو ـ پښتو سیند. کابل: دانش خپرندویه ټولنه.
۱۰ـ هشام، نادیه. ( ۱۳۹۴). جامعه شناسی تعلیم و تربیه. کابل: نشرواژه
