(ځوانو لیکوالانو ته لارښود)
ژباړه: حامد بهیر
لغت یو مهم ژبنی عنصر دی، چې هم په یوازې ډول او هم په جملو کې مانا افاده کوي.
مشهور ژبپوه «نوام چامسکي» وایي چې «لغت په ژبه کې د محتوا په جوړښت کې یو بنیادي او مهم عنصر دی چې ځان په جمله کې څرګندوي».
خو په ژبه کې د لغتونو په کارونه او اهمیت هغه وخت پوهېدلی شو چې لیکوالان یې د کارونې په پروسه کې ورته د کیسې د اساسي ارکانو په سترګه وګوري.
دا د پوهاوي وړ ارکان لاندې موردونه په بر کې نیسي:
– د لغت په لغوي، اصطلاحي او عرفي ماناوو پوهاوی: زیاتره لغتونه په ژبني سکښت کې د لغوي مانا په ځای لومړی اصطلاحي او مصطلحي مانا ورکوي، لکه د په فارسي ژبې د « رند » کلمه چې هلته یې اصلي مانا « زرنګ » ده؛ خو په اصطلاح کې د «عیار» په مانا باندې کارول کېږي. او په عرف کې د « لاابالی، محیل وسیانه » په مانا کارول کېږي همداسې په جمله کې هم. د لیکوال لید ته په کتو له دریو اړخونه یې مانا توپير کوي (لغوي، اصطلاحي او عرفي) چې اشاره ورته وشوه.
په دې سربېره که لیکوال د دغې لغت له دری ګونو مانا وو سره اشنا نه وي، د محتوا په لېږد کې یې د تېروتنې تصور کولائ شو.
• په ژبه کې د اهنګ سکښت: هره کلمه د اهنګ او هیجا له اړخه او همدارنګه د موسیقۍ له پلوه په فرد پورې اړه لري، لکه: باغ، دریاب، شب، باران، بهار او ….
بریالی لیکوال هغه دی چې د کلمو او لغتونو له اهنګ او هیجایي جوړښت سره په نثر او نظم کې اشنا وي او دغه اشنایي په ژبه کې د لیکوال د ښکلا پېژندنې له حس نه سرچینه اخلي.
* د لغتونو ښکلي لیکل: د لغتونو او کلمو ښکلي لیکل یا هغه څه چې موږ ورته ښکلي لیکل وایو، هغه وخت کولای شو په لیکنه کې وکاروو چې لیکوال لومړی د کلمو او لغتونو ذاتي موسیقۍ سره په پوره او ژوره توګه بلد وي.
کله چې د عطار نیشابوری تذکرته اولیا کې له دغې جملې سره مخ کېږو چې « بر صحرا شدم، عشق باریده بود » موږ په دې جمله کې یوه ښکلې کلمه وینو، د دې ترکیب په ډول چې: په صحرا کې د باران اورېدل. د عطار له عاشقانه لید لوري او همداسې د کلمو موسقیت په جمله کې، موږ حیرانوي او د ښکلا پېژندنې له اړخه هم د عادي او غیر استعاري نثرونو نه لوړ دی.
هغه څه ته په پاملرنه چې پورته د مثال په ډول ورڅخه یادونه وشوه، د جملو په لیکلو کې د کلمو او لغتونو په سکښت کې د هغوی د موسقیت په بنیاد لیکل او پوهېدل د لیکوالۍ په پروسه کې او همدارنګه په ژبه کې د کلمو د اثر اچولو لپاره مهم بلل کېږي.
* د کلمو او لغتونو د ښکلي لیکلو او مغهوم ترمنځ د تعادل ساتل: د کلمو او لغتونو په کارونه کې د ښکلا او مفهوم ترمنځ د تعادل ساتل یو مهم کار دی چې باید هېر مو نه شي؛ ځکه کله کله لیدل کېږي چې ځینې لیکوالان په ژبه کې د کلمو په جمال پېژندنه کې مجذوبېږي، او داسې کېږي چې مفهوم د ښکلا قرباني شي او دا یو زیان دی چې د کلمو د کارونې په پروسه کې ګډوډي رامنځ ته کوي.
نو باید په یاد مو وي چې د ښکلي لیکلو او مفهموم ترمنځ فاصله باید په جدي ډول په نظر کې ونیسو او یو د بل قرباني یې نه کړو.
لیکونکې اوسئ!
