ژباړه: حامد بهیر
د لیکلو مهم رکن د سوژې پیدا کول دي؛ ځکه لیکونکې مکلف دي تر څو مخکې له دې چې لیکنه وکړي، باید یوه سوژه ورته ولري.
د دې لپاره چې د لیکلو لپاره یوه ښه سوژه وړاندې کړو، غوره ده چې دې موردونو ته په جدي پاملرنه وکړو:
سوژه څه ډول پیدا کړو:
ځواب ساده او روښانه دی: لومړی د غه مورد ته باید پاملرنه وکړو چې د کومې موضوع په اړه غواړو لیکل وکړو؛ یانې په موضوع کې څه والي او څنګه والي ته لومړي توب ورکړو، چې د لیکوالۍ په پروسه کې یو مهم امر دی.
د کومې موضوع په اړه لیکو، څومره یې په اړه پوهېږو او کوم اړخونه یې بکر پاتې دي، چې موږ یې د خپلې سوژې په ډول باندې و ټاکو.
له دې وروسته چې د موضوع په اړه مو مالومات پوره شول، د لیکلو پړاو ته داخلیږو.
د تکراري سوژو د لیکلو نه باید ډډه وکړو:
یانې هغه موضوع چې د لیکلو لپاره مو ټاکلې ده، باید داسې وي چې نورو ورته کمه پاملرنه کړې وي؛ خو کله کله داسې هم کېږي چې د وخت د اړتیا لپاره ټول د داسې موضوع په لیکلو باندې پیل کوي چې هغه تکراري وي، داسې نه چې موږ دې په دې اړه لیکل ونه کړو، باید ویې لیکو ځکه د وخت اړتیا ده؛ خو مهمه خبرا داده چې زموږ د لید زاویه باید نوې وي؛ یانې یوه ساده خبره له یوې نوې زاویې نه مطرح کړو، د لیکنې په تحلیل کې مو کلیشې ماتې کړو او د او دغه عمومي لیدلوری د لیکلو په وخت کې لوستونکي ته وښیو.
دلته زه د یوه مثال په مطرح کولو سره موضوع نوره هم خلاصه کوم:
داسې تصور وکړئ چې د ازادۍ د معقولې ارزښت مثبت دی، ټول د هغې ستاینه کوي او د ازادۍ نقش د ټولنیزو مناسباتو او د سیاسي نظام په جوړښت کې ارزښتمن بولي، دا یوه عمومي او متعارفه نظریه ده، د ازادۍ په هکله؛ خو یو نوښت لرونکي لیکوال هغه دی چې د ازادۍ د کټو سره د هغه زیانونه هم په ټولنه کې بیا کړي، چې تر اوسه نورو نه وې بیان کړې او خپلو تجربو ته په کتو چې په دې برخه کې یې لري، وایي چې ازادي یانې له کنټروله وتل چې د یوې ټولنې د بومي فرهنګ سره په ټکر کې ده او د غه خطري ټکر، د هغه په وړاندې ږدي چې د ازادۍ نه یې یوه عمومي مانا اخیستې وه، د هغوی په خبره باندې نقد کوي او د داسې زاویو په را ښکار کولو باندې پیل کوي چې تر اوسه چا دومره پام ورته نه کاوه؛ خو د پام وړ ده. ځکه دغه خپلسري او په وروسته پاتې ټولنو کې د ازدۍ په اړه د یوه جامع تعریف نه شتون، ممکن د یوه دیني افراطیت خطر له ځان سره ولري او په پای کې د ازادو انساني ارزښتونو د مرګ لامل شي.
سوژه باید بکره وي:
هر څومره چې سوژه بکره وي او په اوسنۍ نړۍ کې د میشل فوکو په قول چې وایي:«نړۍ یوه له بل سره نغښتې او تړلې ده»، داسې یو کار چې سخت دی او تر یوځایه پورې ناممکن هم؛ خو تر اوسه هم په دې نړۍ کې داسې شیان شته چې نه دي بیان شوي، باید هغو ته دقت وشي او بیا د لیکوالۍ په چوکاټ کې ځای په ځای کړل شي.
خلاصه خبره دا چې د لیکلو لپاره د سوژې په پیدا کولو کې نوښت ډېر فکر او غور ته اړتیا لري، او د همدې ژور فکر کولو له وجې دي چې د لیکلو لپاره یوه ښه سوژه لاسته راوړو.
*پل میشل فوکو(د ۱۹۲۶ کال د اکتبر په ۱۵ پیدا شوي او په ۱۹۸۴ د جون په ۲۵ مه مړ شوی) فرانسه یي فلیسوف، روان پوه، تاریخ پوه، د فکر خاوند او ټولنپوه وو.
